• Proza e jetës
• Poezia
• Artikulim i ri poetik
• Sentimentalizëm anakronik
• Më shumë sentenca se poezi
• Bredhje rinore
• Valle e simboleve
• Dy obsesione të një poeti
• Kërshëria në pajtim me mundësinë
• Monotonia e thjeshtësisë
• Tregimi, novela, romani
• Kritika dhe estetika
• Jubiletë
• Shënim i autorit

PANTEONI I RRALLUAR

REXHEP QOSJA

DY OBSESIONE Të NJë POETI

Ibrahim Kadriu eshte poet që ka obsesionet e veta krijuese dhe ato shihen si në temat ashtu edhe në mënyrën e realizimit të tyre poetik.

Ç´prejse shkruhet poezia lirike ekzistojnë edhe preokupime të ndryshme të krijuesve që i përcjellin prej ditëve të para e deri në ditët e fundit të krijimtarisë së tyre. Ato në njëfarë mënyre janë hijet e tyre që u rrijnë prore në kujtesë dhe i përcjellin në shtëpi, në rrugë, në vend të punës, që u vardisen në shpirt kudoqoftë dhe kurdoqoftë. Ato e plotësojnë jetën e tyre me persiatje të pandërprera dhe ata prej tyre krijojnë botën e vet imagjinative dhe vizionet e veta jetësore. Vargjet e krijuara prej frymëzimit të këtyre preokupimeve zakonisht edhe janë vargjet e tyre më të ngrohta, emocionalisht më të ngjeshura dhe, në rastet më të shpeshta, kuptimisht më të plota. Lirikët e ndryshëm kanë pasur obsesione të ndryshme: për ndonjërin prej tyre kjo ishte vdekja, për ndonjë tjetër dashuria ndaj femrës, për ndonjë të tretë dashuria ndaj atdheut, për ndonjë të katërt farë ideali social, për ndonjë të pestë dashuria ndaj vendlindjes së vet të ngushtë, e kështu me radhë, duke futur këtu edhe dashurinë ndaj ndonjë ideali të caktuar filosofik, etik, e të tjera. Obsesionet e këtilla, që në të shpeshtën e rasteve përmblidhen rreth ndonjë motivi të caktuar, bëhen objekt të cilin poetët e shikojnë prej këndësh dhe aspektesh të ndryshme dhe, duke e shikuar, kështu, prej anësh të ndryshme, e kthejnë në një lajtmotiv të krijimtarisë së tyre. Dhe, zakonisht, poeti që nuk e ka fushën e interesimeve shpirtërore dhe të frymëzimeve krijuese, vështirë se do të krijojë profilin origjinal edhe pse origjinaliteti i poetit më së shumti varet prej ndjeshmërisë, prej mënyrës sipas së cilës e përcepton realitetin, prej ngjyrës dhe ritmit të shprehjes, prej vulës që individualiteti i tij i ven materies prej së cilës është frymëzuar. Ibrahim Kadriu është poet i ri dhe obsesionet e tij, që janë realizuar artistikisht në përmbledhjen e parë, Netët e Karadakut, janë ato të shumicës së poetëve linkë prej të cilave ata më së pari nisen në rrugën e tyre krijuese. Këto janë obsesionet më të shpeshta, më të rëndomta dhe më së shumti të këngëtuara prej lirikëve të të gjitha kohëve: dashuria ndaj femrës dhe dashuria ndaj vendlindjes.

Duke u nisur prej përvojës djaloshare, prej vibracioneve ndjenjore që ngjasin në thellësitë e shpirtit të tij, prej kujtimeve që me xhelozi i ruan qenja e tij, Ibrahim Kadriu i ka venë këto dy dashuri të tij të mëdha në xixën e frymëzimit të vet dhe i ka përgëdhelur, i ka dashuruar gati në të gjitha vjershat e kësaj përmbledhje. Ai nuk është frymëzuar prej tyre me qëllim që të nxjerrë farë asociacionesh meditative, as farë porosishë të rëndësishme etike dhe filosofike; ai është nisur prej zemrës së vet dhe ka respektuar temperaturën e saj. Sigurisht për këtë shkak ai ka mundur të na rrëfehet diku nga fillimi se „po flas me gjuhën e zemrës", se dëshiroj t´ua fal tëra ndjenjat këtyre dy motiveve të mëdha e të shpeshta të letërsisë sonë. Me ndryshim prej shumicës së poetëve të brezit të Ibrahim Kadriut që aq shumë — dhe aq me të drejtë — kanë zënë ta duan këngën e meditimeve filosofike, aq sa edhe këngën e meditimeve mbi fatin e popullit tonë dhe rrugën e tij të mundimshme historike, atij i pëlqen haptazi ta shfaqë atë zjarrin që e djeg përbrenda, atë ndjenjë të sinqertë dhe të përkushtuar që ja nxisin dashuritë e mëdha ndaj femrës dhe ndaj vendlindjes. Ndonëse prej fillimit dhe deri në fund të përmbledhjes ka folur me gjuhën e zemrës dhe ia ka çelur të gjithë ventilat asaj flakës së ndezur përbrenda, Ibrahim Kadriu, pothuaj, asnjëherë nuk i ka lejuar zemrës të jetë patetike, as flakës sc tij emocionale të jetë brambulluese. Një ndjenjë e zaptuar, e butë, mitare dhe e frenuar para rrezikut të shpërthimit patetik i përshkon vargjet e këtij poeti, që e njeh, si duket, vetëm zërin e sinqeritetit krijues. Po kjo ndjenjë e frenuar aq shumë, kjo lehtësi, që shqet nëpër vargjet e Ibrahim Kadriut, e që edhe si fjalë përmendet ashtu shpesh nëpër vjershat e tij, e shpreh më së miri cilësinë e tërë poezive të tij: butësinë e tyre, peshën eterike të tyre. Ibrahim Kadriu ka një cilësi të veten specifike, të cilën nuk mund ta gjejmë në atë masë deri tani tek Hrikët tonë të tjerë: nuk i ravizon qartë objektet, nuk i plotëson gjer në pikën e fundit të ekspresionit shprehjet e veta, dhe nuk i kompleton aq sa mund të kompletohen përfytyrimet, mendimet dhe emocionet e veta. Edhe pse deri diku i drejtpërdrejtë në shprehjen e vet, me këtë shquarje diskrete, disi të hijesuar të vizioneve të veta, ai e krijon një atmosferë fluide në poezinë e tij dhe, aq sa fluide dhe të ç´rrastë, aq edhe origjinale në mënyrë të vet. Në këtë mes mund të vërehet, pra, një veçanti e vlerës po edhe e të metave të lirikës së Ibrahim Kadriut. Vlera: pse ai shprehet lehtë, disi spontanisht, but, pa farë pengesash para shfaqjes së përshtypjeve dhe preokupimeve të veta dhe pse, më në fund, gati të gjitha vargjet e tij shqasin me një lehtësi të posaçme. Vargjet e tij të krijojnë në vetëdie përshtypjen e këndshme ashtu sikundër të krijon një përshtypje të këndshme edhe sipërfaqja e kadifesë kur e prek me duar. E meta: pse çdo përfytyrim i tij është i hijesuar gjer në shkallën që të mos shihet i tërësishëm, copë, pse nëpër vargjet e tij figurat konkrete, portretet, objektet janë të shndërruara gati në hije, në fantazma të pavija reale, pse, tekembramja, objekti kryesor i frymëzimit i tij është, porsi bukuria e Naim Frashërit, një hije e arhetipit të vet. Për këtë arësye edhe është e kuptueshme përse në vargjet e tij ka aq shumë ëndërra, halucinacione, hije, varre dhe himera të tjera, të cilat kanë bërë që Ibrahim Kadriu mos të jetë në gjendje t´ua japë vizioneve të veta atë mprehtësinë, që ua japin, zakonisht, lirikët që e kanë në përpjesëtim të drejtë shprehjen me përjetimin, shprehjen me vrojtimin. Ai e mbështjell me një imagjinatë të mjegullisur botën e vet poetike dhe shprehja e tij të flet për një lirik gati hipersensibël në atë kujdesin e vet, për një lirik i cili frikësohet mos t´i lëndojë objektet e veta, mos t´u sjellë farë dhembje në qoftë se i nxjerr më të qarta në sipërfaqe. Ai, thuase, frikësohet në mos edhe shikimi më i qartë do t´i lëndojë këto objekte të frymëzimit të tij, prandaj i len disi nën sipërfaqen e vrojtimit të plotë intuitiv. Me këtë shikim të mjegullisur Ibrahim Kadriu, pa dyshim, ka diçka të përbashkët me poetët e romantizmit, të cilët prore janë kujdesur që, shpesh, krijesat dhe objektet e botës reale t´i nxjerrin imagjinativisht në shtresa astrale, duke i shkoqur prej kontekstit real. është, pra, e kuptueshme pse hijet, fantazmat dhe lehtësia e ndjenjës gërshetohen në vargjet mitare të Ibrahim Kadriut:

(Kërkova n´këtë natë gjithçka, edhe ty)

Gjithnjë romantike janë, po ashtu, edhe tëhuajsimet dhe ikjet e tij imagjinative: „me gjetë rrugën e cila do të na çojë në amshim", ashtu sikundër është një si pozë romantike edhe pranimi se ka pirë „gotën e dashurisë" prej së cilës është dehur „si bleta mbi lule kur nektarin grabit nëpër duer të pranverës". Kurdo e ngrit veten në shkallën e dëshpërimit, ndërkaq, Ibrahim Kadriu e fton harresën në ndihmë:

(Letra e fundit)

Dhe, kur as harresa nuk e shëron, ai i dorëzohet një disponimi më të vrërët, një ndjenje më të pikëlluar. Po, është e vërtetë se Ibrahim Kadriu nuk ka mundur të jetë ashtu i bindshëm, ashtu spontan, ashtu i natyrshëm dhe ashtu sa duhet i vetëvetes kurdo ka provuar ta kthejë në dhembje, në pikëllim apo në pesimizëm atë ndjenjë të veten të matur dhe të zbutur. Edhe pse e mbështjellë prej halucinacioneve dhe e ushqyer prej mekanizmit të kujtesës, ndjenja e tij pikëlluese më shpesh i ka dalë pozë se ndjenjë e sinqertë, si, për shembëll, në rastin kur thotë:

(Me ja mbyllë kohës dritaret, çka i bahet vuejtjes) ?

ose edhe më qartë:

(Pesha e kësaj nate)

Tjetër intonacion dhe tjetër disponim kanë vjershat në të cilat Ibrahim Kadriu e këngëton vendlindjen dhe persiat rreth së kaluarës së saj. I butë, apo i dëshpëruar, i sinqertë apo jo në rastet e përparme, ai është më i rrëmbyer, më i vendosur dhe shumë më i drejtpërdrejtë në këtë rastin tjetër, edhe pse artistikisht s´është më i fortë:

(Karadak, o skenë e mëkatnorëve)

Në vjershat e Ibrahim Kadriut nuk mund të gjenden shprehje dhe metafora të befasueshme sikundër mund të gjenden tek disa poetë tanë të tjerë, qoftë edhe të brezit të tij. Njëfarë gradacioni të butë e ven ai ndërmjet vargjeve tradicionale të letërsisë sonë, që janë të leçitura prej lidhjeve të papritura dhe alogjike figurative, dhe të vargjeve bashkëkohore, në të cilat lidhjet e tilla nuk janë dukuri e rrallë. Në vargjet e tij, gjithashtu, nuk mund të gjenden as farë depërtimesh të thella simbolike. Gati asgjë nga konvencat e njohura lirike, me të cilat, shpesh krijuesit supozojnë ta trandin shpirtërisht lexuesin, nuk mund të gjendet në këto vargje pos, ndoshta, atyre ëndërrave dhe halucinacioneve të shpeshta, nëpër të cilat janë shprehur obsesionet e tij poetike. Poet i shprehjes intimiste, Ibrahim Kadriu është kujdesur ta bëjë vargun e vet të ngrohtë, subtil, emotiv dhe në këtë pikëpamje ka pasur suskses aq sa e kanë lejuar ajo lehtësia dhe butësia e ndjenjës dhe shprehjes së tij. Edhe pse në përmbledhjen e tij të parë mund të vërehen frymëzime dhe ekspresione stereotipe, sikundër është rasti me vjershat Lavirja, Baresha, Fshisi, prapë, Ibrahim Kadriu e ka veçuar mirë poezinë e vet me atë shprehjen e tij të butë, me ritmin e saj të zgjatur, që është në pajtim me prridhjen e eksplodimeve emocionale, dhe me frymën e saj të përgjithshme eterike. Poezia e tij, është e vërtetë, nuk të befason, nuk të pasuron as me farë mendimesh të thella as me farë ndjenjash të fuqishme, po të pëlqen si një shprehje e sinqertë, e frymëzuar, dhe si të tillë duhet ta pranojmë dhe t´i besojmë krijuesit të saj. Përmes saj nuk shohim shumë, e as nuk përjetojmë shumë për arësyen e thjeshtë se ajo nuk del përtej rrethit të ngushtë intimist, gati biografik, po përmes saj kuptojmë më mirë se si rrahë zemra e një njeriu. Për fillim, ndofta, mjafton edhe aq.

1969