• I. Shqiptimi i poezisë
• 1. Hyrje për interpretimi
• 2. Koha, Vendi, Gjuha
• 3. Kënga e durimit
• 4. Ligjëratë mbi përjetësinë
• 5. Vdekja e ëmbël
• 6. Arti poetik
• II. Fusnota
• Në vend parafjale
• Vallja e qjellit / Zemra e qiellit
• Vallja e dherit / Zemra e dherit
• Vallja e yjve / Zemra e jetës
• Vallja e përjetësisë / Zemra e përjetësisë
• Vallja e vdekjes / Zemra e vdekjes
• Kur nuk ndjekësh fare mirë / Kush ma njohu dhemshurinë
• Shënime

VDEKJA E NOSITIT

LAGUSH PORADECI

I. SHQIPTIMI I POEZISë

5. Vdekja e ëmbël

Në ciklin e vjershave mbi vdekjen Lasgushi krijon një triptikon poezish simbolike, për herë të parë në gjithë veprën e tij: Gjeniu i anijes, Lundra dhe Flamuri dhe Vdekja e Nositit. Filozofia e vjershave është mjaft eksplicite ndanë natyrës së tyre që janë të krijuara simbolikisht. Vdekja është akt që shpaguhet me të mirat që bëhen në jetë, siç shpaguhet flijimi për hir të idealit. Në këto tri vjersha dalin tri simbole në vetë titujt: Gjeniu, Lundra, Flamuri, dhe Nositi, që duke u eksplikuar mengadalë në vjershë përmbledhin fijën e shpalimit të idealit të Lasgushit në jetë, në krijimtari poetike dhe në botëkuptimin e tij mbi krijimin e botën. Vetëm duke i lexuar këto vjersha mund të hetohet sa është e madhe fuqia e jetës në përçasje me vdekjen. Gjeniu, është simbol i krijuesit të humbur dhe të flijuar pa dhembje për idealin, është fati i krijuesit të kuptuar (më shumë të keqkuptuar, siç është vetë Lasgushi); Lundra dhe Flamuri janë simbole të idealit, i cili e heq njeriun përpara në jetë, dhe flijimi i ëmbël në emër të tij:

Përnga struktura e paraqitjes së shenjave poetike dhe për nga kuptimi i shenjave të zgjedhura të tri vjershat janë të ngjashme. Mirëpo, artistikisht më e fuqishme dhe më e realizuar është poezia Vdekja e Nositit. (Ndoshta këtu menjëherë do dhënë një shpjegim, që s´duhet të jetë i tepërt dhe s´do ta vras vlerën poetike të vjershës: Nositi është shpend i bardhë i liqenit që me sqepin e vet shkyen gushën dhe me gjak i ushqen zogjtë e vet). Kjo poezi është e shkruar në vetën e parë, si monolog, ku subjektiviteti i poetit është transponuar, drejtpërdrejt në materien e vet, në tekst; nuk ka ndërhyrje indirekte përshkruese, në fillim ose në mbarim siç ndodh me dy vjershat e tjera, prandaj nga një anë fiton dramaticitet më të lartë të shqiptimit poetik e nga ana tjetër na le ta lexojmë qenien e krijuesit të bartur, të shkrirë të tërën në tekst, ku figura dhe i gjithë teksti dalin si klithmë e dhembjeve dhe e mendjes së tij. Vetërrëfimi i Nositit (Poetit) nis me fjalët zjarr, varr. Pra strofa e parë krijon atmosferën e dhembjes e të flijimit që shprehet me rimat -arr që shenjojnë dhembje e lëvizje si dhe me kuptimet semantike në radhë të pare dhe konotacionet në radhë të dytë të fjalëve: zjarr: varr. Vazhdon strofa e dytë me rimën -ak me një a maksimalisht të hapur dhe me një k maksimalisht të mbyllur që shpreh dhembjen e thellë e cila shqiptohet përndryshe nuk mund të marrë jehonë. Në vijim del kënga e flijimit në të cilën dalin konceptet figurat e Lasgushit: dashuri për llaftari, dëshirë, gjakim për vetëflijim për ushqimin e trashigimtarëve. Akti i përshkrimit të shpërthimit të gjirit shprehet me aliteracion, me shqiptimin direkt të klithjes ah! e cila përsëritet me radhë në të tri vargjet, ndërsa ekspresiviteti i situatës jetësore të përkthyer në tekst shprehet me rimën e futur: godas, ças, gas.

Vargu i fundit i kësaj strofë është vargu qendror i vjershës dhe moto e vdekjes së ëmbël për një ideal. Këtu është përmbushinr ideali më i madh njerëzor si kërkim i ushqimit për trashëgimi, me gjak jetësor, po edhe me kulturë shpirtërore. Vetëm pasi të jetë mbushur ky ideal vdekja mund të bëhet e pavajtuar, prandaj Nositi mund të klithë: vdes me gas. Malli-dhembja e vetëflijimit pastaj shtrihet si jehonë dhe disponimi i saj do të gjejë ekvivalentin e vet në jashtësi, në liqe, që është koncepti mbi të cilin poeti i ngreh problemet më të mëdha të metafizikës: jetën, vdekjen, lëvizjen, qenien. Eimat e strofës: shkund, mund, fund e thonë depërtimin sa më të thellë në vete në aktin e flijimit dhe jetojnë në vjershë si jehonë që del nga mbrendësia e plaguar për t´u përhapur si jehonë që do të ikë në lashtësi.

vetëm me cezurë të ndërruar, i cili varg sado figurativ më vete, në kontekstin e vjershës është i ngarkuar me funksion retorik, apelativ, si kërkesë e autorit drejtuar lexuesit, si thirrje për identifikimi me situatën e shenjëzuar në vjershë. Kjo poezi, si dhe dy të parat, është e ndërtuar mbi një simbol dhe fuqia e madhe e tyre shprehëse është aliteracioni, metafora dhe rima e puthur në strofat trivargjshe. Ndërsa vetë poezia Vdekja e Nositit na e rrëfen natyren e krijuesit Lasgush që përkundër të gjitha te thënmeve nuk ishte Albatros qesharak por një Pelikau i flijuar.