Letërsi - PORADECI, Lagush - Vdekja e Nositit

Lasgush Poradeci, pseudonim i Lazar Gushos, lindi në Pogradec, më 1896. Si kreu shkollën fillore në Pogradec, shkoi në një shkollë rumune të Manastirit, e prej andej në një lice francez fretërish në Athinë. Në vitin 1920 kthehet në Pogradec e një vit më vonë shkon në Bukuresht, ku regjistrohet në fakultetin e letërsisë dhe në Akademinë e Arteve të Bukura. Po në këtë kohë dëgjon edhe një kurs leksionesh mbi doktrinën fetare, mbi teozofinë. Këtu u zgjodh sekretar i Shoqërisë së Shqiptarëve të Rumanisë. I dobët nga shëndeti dhe me vështirësi të mëdha ekonomike, u detyrua pas tri vjetësh t´i presë studimet. Me ndërmjetësinë e Shoqërisë së Shqiptarëve të Rumanisë merr bursë nga qeveria e Nolit dhe më 1924 shkon në Grac të Austrisë, ku kreu studimet në filologjinë romane-gjermanike. Në vitin 1934 u emërua profesor vizatimi në gjimnazin e Tiranës, ku punoi thuajse deri në çlirimin e vendit. Pas çlirimit u emërua në Institutin e shkencave, pastaj në Shtëpinë Botuese „Naim Frashëri”.

Lasgushi filloi të shkruajë që nga viti 1915, por vjershat e tij zunë të botohen kryesisht nga viti 1921 në gazetën „Shqipëri e Re” të Konstancës, në gazetën „Dielli” të Bostomt, si dhe në të përkohshme e gazeta të tjera. Më 1933 studentët shqiptarë në Bukuresht i mblodhën mjetet për botimin e librit Vallja e yjve e cila doli nga shtypshkronja Albania e Konstancës po në këtë vit dhe përmban vjershat e Lasgushit të shkruara e të botuara në mes të viteve 1921-1924, përveç vjershës Himni i djalorisë, që u botua më 1929 në Shqipëri. Më 1937 në të njëjtën shtypshkronjë doli libri i dytë Ylli i Zemrës, nën përkujdesjen e Mitrush Kutelit, që përmban vjersha të reja të Lasgushit, si dhe një numër nga vjershat e botuara në librin e parë.

Mbas vitit 1937 Lasgushi shkroi ndonjë vjershë në revistën „Përpjekja shqiptare” dhe pas vitit 1941 botoi disa vjersha në gazeta e revista të asaj kohe.

Në këto vitet e fundit Lasgushi botoi disa vjersha të reja në gazetën „Drita” dhe në revistën „Nëntori” në Tiranë.

Me rastin e gjatë dhjetë vjetorit të lindjes së poetit, më 1956(?) u botua në Tiranë një vëllim me titull Lirika, që përmban vjersha të zgjedhura të Lasgushit. Vëllimin e ka përgatitur Muzafer Xhaxhiu.

Më 1967 Enti për botimin e teksteve në Prishtinë nxori vëllimin me titull Poezia, që përmban shumicën e vjershave të Lasgushit, të përgatitura për shtyp nga Murat Isaku.

Në vitin 1970, në serinë e veprave të zgjedhura Poezia shqipe, u botua po ashtu në Tiranë një zgjedhje e vjershave të Lasgushit.

Sa di unë, pos botimeve të përmendura, edhe pse kurr nuk ka pushuar interesimi i lexuesit shqiptar për fuqinë dhe bukurinë e poezisë së Lasgushit, vepra e tij nuk është botuar, (ri)botuar kurr e plotë. Detyrën e rëndë të një botimi të tillë e merr mbi vete nxerrja e këtij vëllimi. Prandaj, ndjej nevojën të them këtu një-dy fjalë lidhur me përgatitjen e këtij vëllimi.

Jam përpjekur të përfshijë të gjitha vjershat e Lasgushit, mirëpo nuk e kam arritur këtë sepse nuk kam pasur mundësi t´i kem në dorë vjershat e poetit, të botuara në gazetat dhe të përkohshmet në Shqipëri gjatë luftës dhe pas saj. E ato pak poezi të kësaj periudha që kam pasur në dorë nuk kanë vlerën e poezive të Lasgushit të përfshira në dy librat e Bukureshtit. Prandaj, vendosa që në këtë vëllim me titull Vdekja e Nositit, që simbolikisht shpreh programin poetik të Lasgushit si dhe të krijuesit përgjithësisht, të përmbledh të gjitha vjershat e tij të botuara në librat Vallja e yjve dhe Ylli i Zemrës. Libri është përgatitur duke ruajtur titujt e cikleve e të vjershave e duke i shkrirë të dy librat në një tërësi, me synimin që Lasgushi ta ndiejë veten sa më mirë në këtë mënyrë të komponimit të ri të veprës së tij poetike. Pra, jam përpjekur që, edhe në këtë libër, poezia e Lasgushit të mbetet dhe të lexohet gjithnjë si poezi lasgushjane, duke i ruajtur të gjitha karakteristikat e shkrimit të tij, pos tjerash edhe interpunksionin, i cili është prekur sa herë është ribotuar kjo poezi dhe i cili është relevant sepse është a funksionalizuar poetikisht në vjershë.

Në këtë mënyrë, kujtoj, krijohet mundësia që poezia e Lasgushit të lexohet ashtu si është shkruar. Pra, të shtrihet mundësia e leximit të saj të plotë.

Vlera e veprës së Lasgushit mbetet gjithnjë aktuale. Këtë e thotë drejtpërdrejt edhe botimi i kësaj vepre dyzet vite mbas botimit të Yllit të Zemrës.

S. Hamiti

Më lartë
webmaster@letersi.com