• Hyrja
  • ABBOTT, J. S. C. - Eastern Question, The
  • ANDERSON, Thomas M. - Irrepressible Conflict in the East, The
  • BAJRAMI, Isuf B - Cikėl poetik nga Isuf B. Bajrami
  • BERISHA, Rrustem - Kėngė dashurie
  • BERISHA, Rrustem - Kėngė popullore te rilindjes kombetare
  • BLIND, Karl - Crisis in the East, The
  • BLISS, Edwin Munsell - Eastern Question and Questions, The
  • BUNCE, O. B. - Turks, The Greeks and The Slavons, The
  • CARCANI, Selaudin - Sami Frasheri
  • DOJAKA, Abaz - Karakteri i lidhjeve martesore para ēlirimit
  • DUKA-GJINI, Pal - Prelė Tuli i Salcės
  • DWIGHT, Henry O. - Typical Turks
  • FISHTA, Gjergj - Anzat e parnasit
  • FRASHėRI, Sami - “Fjalėt e urta”
  • GRAMENO, Mihal - Vepra
  • HASANI, Hasan - Ajkuna e Rugoves
  • HOXHA, Enver - 'Vetadministrimi' Jugosllav, teori dhe praktikė kapitaliste
  • HOXHA, Rexhep - Tokė trėndafilash
  • KARAISKAJ, Gjerak - Pesė mijė vjet fortifikime nė Shqipėri
  • KEEP, Robert P. - Boundary of Greece, The
  • LONGFELLOW, Henry W. - Scanderbeg
  • MAYHEW, Athol - Selected Articles
  • MJEDA, Ndre - Vjershash pėr fėmijė
  • PANJOHUR - Life of Ali Pacha
  • PORADECI, Lagush - Vdekja e Nositit
  • QOSJA, Rexhep - Panteoni i rralluar
  • SHKURTI, Spiro - Kontribut per hartėn kostumologjike tė rrethit te Sarandės
  • VDEKJA E NOSITIT

    LAGUSH PORADECI

    NAIM FRASHėRIT

    E ku shkruhenė nė kartė
    Fjalėt e gjuhės sė zjartė...
    Naim Frashėri: „Fjalėt e Qiririt”
      
    Nė ēetele tė kujtimit qė dhėmkoset pak-nga-pak,
    J-a shėnova kohės s“onė fluturimin vraparak,
    Se mi gropėn e shkretuar ku dremit qė kur ke rarė
    Pas njėzet-e-katėr vjetėsh sot po ēfaqet mot“i parė...
      
    Vallė dergjja jote-e fellė pat pushim e lumtėri?
    A t“j-u ēduk dobare gjumit e pėrjetėshmeja zi?
    N“atė varr ku pėr sė fundi mort“i keq tė zu nė rrasė,
    Tė ēkėlqeu pakmos sė largu fush“e ndriēm“e Qerbelasė?
    Tė kėndoj me kėngė malli Drini plak e i kulluar? —
    10 Zot, o! Zot, tė qofshim falė qė Naimi pat pushuar!
      
    Sepse Hije-e shentėruar nėr tė gjallėt sikur t“ishte... —
    ...Sikur t“ishe nėr tė gjallė, Ti, Xhuraja dhemshurishte,
    Ti rapsod qė pranė shqipes dit“ e nat“ i lodhe ballėt,
    Ball“i sbet“ e-i adhuruar sikur t“ishe nėr tė gjallėt:
    15 Qė nga tumb“ e pėrmivarrshme ku do shihnje pėrm“at“anė
      
    Vallė-a mos u ndreq tė folėt nė Devoll e nė Bujanė,
    Do tė dukej i skėterrur mė njė mjergull zembėrate
    Horizont“ i madhėrishmė nėr kufi tė Tokės s“ate;
    Bukuri“ e Mėmėdhethit do tė ngjante-e pashijuar...
      
    20 E atje, ku zėr“ i kthiell s“diti ē“ėshtė fjal“ e shkruar,
    Me dėgjimin t“ėnd fisnik e me vėrrejtjen e pasharė
    Gjuh“ e ėmbėl e stėrgjyshve do tė dukej gjuh“ e vdarė:
    Humbi rradhėn ēdo tė folur, ēdo kuvend e ndyti shijen,
    Ligjėrata pleqėrishte sot ka vrarė vetėdijen.
    25 Aq, sa me t“u mėshiruar nė kaq helm e kaqė prishmė,
    Mė tė kot do tė vėrrente veshi yt i harmonishmė
    A mos gjejė-i tepėrlumtur midis fjalėvet barbare
    Tingėllimin q“i dha zėrit frym“ e gojės shqipėtare...
      
    Nuk di, ėshtė fshehtėsira qė kalon me fat nė duar:
    30 Eshtė njoll“ e zez“e qjellit qė le pas njė yll i shuar;
    Eshtė krism“ e vetėtimės kur fundet nė fund greminė,
    Heshtj“ e kėngės qė pat qarė me njė harmoni divine
    Po nėr bijt e Mėmės s“ate-yll i ndritur! yll me zjarr
    Vetėtim e harmonishmė qė pushove nėne varri — stėrnipėr,
    35 Po nėr bijt“ e Mėmės s“ate, me gjyrmashė-e me
    Shkatėrrim“ i shpejt“ i gjuhės sot qėndron nė vepr“e sipėr,
    Sot po humb kuvendi zogut ē“gjithė bukuri qė kishte
    Pa lėngon e nis tė shembet folja jonė pleqėrishte,
    E nė breng tė kaq rrėmujė psherėtiu dh“u shua fare
    40 Dyke rėnė posi pika kėng“e orės shqipėtare.
      
    Kush u tall se pasurija ėshtė rob“e larė n“ar?
    Se njė mėndj“e palėmpirė sbukuron njė trup bujar?
    Nė fjalim tė Shqipėtarit kush pėrqeshi? kush gajasi?
    Kush mė tha se gjuh“ e sotme shembėllėn me zė larasi?
    45 O, t“a njoha prej sė largu buzėqeshjen e shėmtuar,
    Ti, demon i shkrėtėtirės, qė kalon me vaj nė duar:
    M“i pėrdredhur se zilija t“u pat ēfytyruar shtati,
    Mun nė fund te vetėdijės ty tė ndrin njė sy lugati;
    Je njeri, e pa pandehur sikur ngjan me sprijė zalli,
    50 Flet me gojė, — e pa pandehur sikur ulurin ēakalli,
    Qan e heq nė tė kėnduar, ze kėndon nė zi tė madhe,
    Vdes kur hapėt zemr“ e gjuhės posi lulja nėr luadhe:
    Hal se nė kaq ndryshmėsira m“u duk vetė Shqipėtari
    Ndaj shėmton fjal“e tė folur nga padija, nga nakari
    55 ...Tė pėrmbysim vetėdijen kur na fton mburim i jetės?!
    ...Tė mendojmė kaqė errėt mun nė mes tė sė vėrtetės?!
    ...T“a mjerojmė kuvėndimin me kaq helm e kaqė prishmė
    Kur fillon t“j-a thotė shqipja me njė hir tė perėndishmė?!
      
    Sepse hir tė perėndishmė kish kuvendi yt, Naim,
    60 Ajo kėng“ e tepėrlumtur qė mė s“pati shėmbėllin;
    Se mendimi yt kish flakėn e kuptimit tė kulluar,
    Goja jote vjershėtorė kish njė zė tė pastėrsuar:
    O! sa bukur qė rrjeth fjala nėpėr brigj“ e nėpėr sheshe,
    Nėpėr mal ku merr kullotėn tuf“e bardh“e njė bareshe...
    65 Ē“ėmbėlsir“ e lumtėruar n“at zėth aq tė mahnitur
    Ku njė trim i falet vashės dyk“ u shtrir“ e u venitur...
    Rreth murishtės sė qytezės zu po zjen njė zi mizore.
    Fryhen grykėt e shėndosha nė bėrtitje trimėrore...
    E mes tempujve tė qetė, pranė pikash prej qiriri,
    70 Dyke njohur vetėveten dal-nga-dal ze vuan gjiri,
    S si tretet dyll ‘i djegur e pikon e merr kullimin,
    Shpirti yt nė kraharuar i bėn mendjes shoqėrimin,
    E mė shpejt se shkrepėtima kur godet mi shkėmb petriti,
    Bje pėrposh nė fund skėterre... fluturon nė kulm zeniti...
    75 E pse dot me s“gjet tė prehur as mi dhet, as nėn“ etere,
    Mėrmėron e qit prej helmit mjaltė blete parėvere...
    Kėngėtor i pazembruar ēit prej ferrash trėndafil...
    Bėhet erė-e-i hyn nė gushė gushė-dehurit bilbil...
      
    Kjo ‘shte kėng“ e shentėruar e kuvendit t“ėnd lotak!
    80 Ambrozi q“u shtryth nga zembra dh“u pėrzje me vaj“ e gjak
    E kjo fjal“ e perėndishmė, ky kanisk pa shėmbėllim,
    Kėjo vallė diamandėsh na-u pat lėnė trashėgim.
    Po kaq fortė-i pru shkėndijat rez“ e ndriēm“ e ti ndaj neve,
    Sa, tė mundur nga ēkėlqimi, humbmė fillin e ideve,
    85 Nga ēudija patnė humbur dlirtėsin“ e syrit vet
    E nė ngjau se zuri perde dh“ u verbos e mbet i shkret.
    E kėshtu, kur hėn“ e plotė lakuriqin e ka prekur,
    Ay ngaci nd“ anė murresh dh“ u ēukit e ra i vdekur.
    Ra e shtrirė mes pishtari me qipallė tė kėputur
    90 E shastisur po nga flaka pendė-shkruarėza flutur.
    E kėshtu-i javiti kryet njė ēfrerim edhe njė bujė,
    Ku thesar“ i shent“ i gjuhės bėhet lodėr e rrėmujė,
    Ku ēdo goj“ e djallėzuar, mbledhur fshehura nė klikė,
    Me njė fjalė barbarije zė njė vėnd nė politikė:
    95 ...Se ē“u mbush plot kapedanė — po me mendjeēilimiu...
    Ē“ndriti Lushnja trimėrore — po ē“u err dhe vetvetiu...
    Se me zemėr prej luani mprohet Toka — po me skistėr
    Kruhet ajk“ e majm“ e gjuhės nė kongres tė saj sinistėr;
      
    Pastaj rrugėsh arratije bje gjykimi-e gjėma shtohet,
    100 Pa ze ēbėhet ē“u pat bėrė — ē“u godit ze ēkatėrrohet;
    Ē“u ndėrtua bres pas brezi, bje greminė mė njė ēas,
    Ku kėndoj bilbil“ i kombit, grifsh“ e huaj ēirret pas.
    Me pėrbrėndjen e shkrumbosur njė poet, njė deputet,
    Flet e ēflet e vret e pret pėr njė tė vet virgjinitet...
    105 Prej blatishtash tradhėtije shkumbėzon njė farmason
    E me ton qė tė shurdhon dėnon njė renegacion...
    E nj“ aty njė tru-venitur qė mban dije pėr njė fije,
    Lajkatar a dėrdėllitės nxjer levezhga gjuhėsisė,
    Dyke lojtur maskaradėn, si kasneci nė pazar,
    110 Me dy sy tė zgurdhulluar, me njė pedantizm barbar.
    Se pat humbur prej qėkuri shpirt“ i gjuhės sė atyre
    Qė nė fat tė lum tė kombit janė shėmbėlla myxyre!
    Se pėr shqipen pleqėrishte — pėr ēudin“ e mosfjalosur —
      
    Vesh“ i tyre-i shushulluar ka timpanėn e rrėxhosur
    115 E kėshtu-i kaptisi kryet egzotizmi orė-lik,
    Vijza mėrshe-e gjyrė dheri mori shtat“ i saj fisnik,
    E kėshtu filloj tė ngrihet nga varrishtat e ēdo ane
    Pėrmi gjuhėn shqip tė gjallė njė mumi egjiptiane.
    Po ti drith-u, o! komb i lashtė, me-atė zembėrėn e gjėrė,
    120 E nė gas tė drithmes s“ate lė tė tundet bot“ e tėrė!
    Le tė ndritet Shqipėria nėr bregore-e nėr fushore
    Si buēet me zė tė thjeshtė frym“ e gojės stėrgjyshore;
    Si flet shqip“ e lumtėruar e bekon me gjith bekimin
    Vajzėrinė-e virgjėrinė... — zemėrimin... renegimin...
      
    125 Gjuha: shpirt i shent“ i kombit, qė kalon dyke kėnduar!
    Gjuha: zjarr ku djeg me dritė njė mendim i frymėzuar!
    Gjuha: afsh“ i gjall“ i jetės! shpat“ e ndritur e lirisė!
    Gjuha: yll“ i vjershėrisė! Gjuha; Verb“ i Perėndisė!
      
    Po ti mbeē me hir tė shentė, bard i lindur nėr pallate,
    130 N“atė varr ku tė pat mbyllur dhemshuri“ e Mėmės s“ate!
    Pranė tumbash ku rin myshku, nėn shtyllė ku del gjembi,
    Sa ‘sht“ e rėndė balt“ e huaj mos u qaj a mos tė trembi!
    E nė larg nga Shqipėrija, nuk do jesh pakmos i shkret
    N“ato pllaja ku kėndove atė Burrin e vėrtet!
    135 N“ata pyj pate qarė (pėr kujtim tė zi tė motit)
    Si u tret nė dhė tė fellė zemr“ e gurt“ e Kastriotit.
    Sepse — yll i pėrvėluar n“orizontin shqipėtar —
    Ē“e pat pamjen at tė largė syri yt vetėtimtar?
    Ē“dashurove-aq fort Atdhenė, sa tė ndritish mė tė kot
    140 Njė qėllim tė vrerėsuar veē me vaje e pika lot?
    Se mendimi yt i pastėr desh tė lajnė e gjoks e kokėt
    Me floririn e virtutės gjith eskrokėt edhe trokėt;
    Se kuxove tė na thuash me kalem tė zi nė kartė
    Mall“ e Math qė tė pat djegur: Fjalėt e Gjuhės sė Zjartė.

    Mė lartė
    webmaster@letersi.com