|
Proletarė tė tė gjitha vendeve, bashkohuni! «VETADMINISTRIMI» JUGOSLLAV TEORI DHE PRAKTIKė KAPITALISTE (Kundėr pikėpamjeve antisocialiste tė E. Kardelit, tė shprehura nė librin: «Drejtimet e zhvillimit tė sistemit politik tė vetadministrimit socialist») ENVER HOXHA «Vetadministrimi» dhe pikėpamjet anarkiste mbi shtetin. Ēėshtja nacionale nė Jugosllavi Nė Jugosllavi nuk ekzistojnė organe tė pushtetit shtetėror si pėrfaqėsuese tė vėrteta tė popullit. Atje ekziston vetėm sistemi burokratik i quajtur «sistemi i delegatėve», qė paraqitet gjoja si bartės i sistemit tė pushtetit, prandaj nuk zhvillohen zgjedhje deputetėsh pėr organet e pushtetit shtetėror. Kėtė fakt titistėt duan ta justifikojnė me arsyetimin se gjoja organet pėrfaqėsuese janė shprehje e parlamentarizmit borgjez dhe e shtetit socialist sovjetik qė, sipas tyre, paska qenė shndėrruar nga Stalini nė njė institut tė burokracisė e tė teknokratizmit, Nė Jugosllavi i ėshtė hequr vijė eksperiencės sė sovjetėve tė deputetėve punėtorė e fshatarė, tė krijuar nga Lenini mbi bazėn e eksperiencės sė madhe tė Komunės sė Parisit, sepse kėta janė quajtur nga revizionistėt jugosllavė «forma organizimi shtetėror qė krijojnė pushtet personal». Duke e zhvilluar idenė revizioniste tė «socializmit specifik» aty rreth viteve pesėdhjetė, titistėt deklaruan botėrisht se kishin hequr dorė pėrfundimisht nga sistemi shtetėror socialist dhe e kishin zėvendėsuar atė me njė biēim sistemi tė ri, «socializmin vetadministrues», ku socializmi dhe shteti janė tė huaj pėr njėri-tjetrin. Ky «zbulim» revizionist nuk ishte gjė tjetėr veēse njė kopjim i teorive anarkiste tė Prudonit dhe tė Bakuninit mbi «vetadministrimin punėtor» dhe «fabrikat e punėtorėve», qė janė demaskuar me kohė, si dhe njė falsifikim trashanik i ideve tė vėrteta tė Marksit dhe tė Leninit mbi shtetin e diktaturės sė proletariatit. Karl Marksi ka shkruar: «Midis shoqėrisė kapitaliste dhe asaj komuniste ndodhet periudha e transformimit revolucionar tė shoqėrisė sė parė nė tė dytėn. Kėsaj periudhe i pėrgjigjet edhe periudha kalimtare politike, dhe shteti i kėsaj periudhe nuk mund tė jetė tjetėr veēse diktaturė revolucionare e proletariatit» (11) . Sistemi politik i «vetadministrimit socialist» nė Jugosllavi jo vetėm s'ka asgjė tė pėrbashkėt me diktaturėn e proletariatit, por ėshtė kundėr saj. Ky sistem ėshtė ndėrtuar nė shembullin e administratės sė Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės. Vetė Kardeli, duke folur pėr sistemin e «vetad-ministrimit» jugosllav ka shkruar: «Mund tė thonim se ky sistem ėshtė pak mė i afėrm me organizimin e pushtetit ekzekutiv nė Shtetet e Bashkuara tė Amerikės sesa me Evropėn Perėndimore» (faqe 235). Pra, del qartė, se kėtu nuk mohohet fakti qė organizimi i qeverisė jugosllave ėshtė kopje e organizimit tė qeverive kapitaliste, por ajo qė mund tė diskutohet ėshtė ēėshtja: cila qeveri kapitaliste ėshtė imituar mė tepėr, ajo amerikane apo ndonjėra nga qeveritė e Evropės Perėndimore. Dhe kėtij diskutimi i jep zgjidhje Kardeli kur thotė: ėshtė marrė si model organizimi i pushtetit ekzekutiv tė Shteteve tė Bashkuara tė Amerikės. Pikėpamjet e revizionistėve jugosllavė mbi shtetin janė plotėsisht anarkiste. Dihet se anarkizmi kėrkon zhdukjen e menjėhershme tė ēdo lloj shteti, pra edhe tė diktaturės sė proletariatit. Edhe revizionistėt jugosllavė e kanė zhdukur diktaturėn e proletariatit dhe, pėr tė justifikuar kėtė tradhti, ata flasin pėr dy faza tė socializmit: «socializmin shtetėror» dhe «socializmin e vėrtetė humanitar». Faza e parė, sipas tyre, pėrfshin vitet e para pas fitores sė revolucionit kur ekziston diktatura e proletariatit, qė shprehet nė shtetin «etatist-burokratik» njėsoj si nė kapitalizėm. Faza e dytė ėshtė ajo e kapėrcimit tė shtetit «etatisto-burokratik» dhe e zėvendėsimit tė tij me «demokracinė direkte». Me kėto pikėpamje titistėt jo vetėm mohojnė nevojėn e diktaturės sė proletariatit nė socializėm, por edhe i vėnė kundėr njėri-tjetrit nocionet shtet socialist, diktaturė e proletariatit dhe demokraci socialiste. Ata nuk i pėrfillin mėsimet e klasikėve tė marksizėm-leninizmit se gjatė gjithė periudhės historike tė kalimit nga kapitalizmi nė komunizėm, shteti socialist forcohet vazhdimisht, prandaj E. Kardeli shkruan se shoqėria nė Jugosllavi bazohet gjithnjė e mė pak nė rolin e aparatit shtetėror. Sipas tij aktualisht nė Jugosllavi shteti po shkon gjoja drejt zhdukjes. Po me se e zėvendėson Kardeli rolin e aparatit shtetėror? E zėvendėson me «iniciativėn e punėtorėve»! Ai shprehet: «funksionimi i mėtejshėm i shoqėrisė sonė do tė bazohet gjithnjė mė pak nė rolin e aparatit shtetėror, e gjithnjė mė shumė nė fuqinė dhe nė iniciativėn e punėtorėve» (faqe 8). Arsyetim absurd! Qė tė flasėsh pėr iniciativėn e punėtorėve, para sė gjithash duhet qė punėtorėt tė jenė tė lirė e tė organizuar, tė frymėzohen nga direktiva tė qarta dhe tė merren masa efikase pėr zbatimin e kėtyre iniciativave. Kush merret nė Jugosllavi me organizimin e punėtorėve dhe frymėzimin e tyre me direktiva tė qarta? «Bashkėsia vetadministruese» thotė E. Kardeli, duke arsyetuar nė mėnyrė abstrakte. Rolin kryesor nė kėtė farė bashkėsie ai ia lė individit «nė punėn e bashkuar vetadministruese tė interesave tė tij». Se ē'do tė thotė ky «bashkim vetadministrues» i interesave tė individit, qė vihet nė qendėr tė shoqėrisė jugosllave, asgjė nuk shpjegohet qartė, por ajo qė spikat nė kėto ide ėshtė individualizmi borgjez, qė ngre lart tė drejtat absolute tė individit nė shoqėri dhe pavarėsinė e plotė tė tij nga shoqėria, vėnien e interesave personale mbi interesat e shoqėrisė. Sipas kėtij «teoricieni», qė i lejon vetes gjykime tė tilla, forcimi i shtetit dhe i aparatit tė tij ėshtė karakteristikė e formave «tė marrėdhėnieve socialiste prodhuese qė kanė bazė pronėn shtetėrore» (faqe 8). kurse nė Jugosllavi, thotė ai, nė vend tė shtetit do tė zhvillohet gjithnjė e mė shumė procesi i forcimit tė rolit «vetadministrues» tė njeriut punonjės. Pra, nė njė shtet tė vėrtetė socialist, ku zbatohen shkenca marksiste-leniniste dhe praktika revolucionare leniniste, sipas kėtij «filozofi»,njeriu nuk mund tė jetė i lirė dhe zot i fateve tė tij, por shndėrrohet nė njė automat, kurse nė «vetadministrimin» jugosllav njeriu punonjės marrka njė rėndėsi tė madhe dhe pikėrisht nė kėtė «vetadministrim», «nė mekanizmin demokratik tė delegimit tė shoqėrisė jugosllave» ai e kuptoka rolin e tij tė madh! Cilat klasa pėrfaqėsojnė kėto organe shtetėrore, nga cila ideologji udhėhiqen, nė cilat parime e kanė ndėrtuar veprimtarinė e tyre dhe para cilit forum japin llogari? Natyrisht kėto pyetje mbeten pa pėrgjigje tė qarta, sepse ēdo pėrgjigje e saktė nė kėtė drejtim do tė hidhte dritė mbi sistemin politik kapitalist jugosllav. Kardeli, pa bėrė asnjė dallim se pėr ēfarė shteti, partie apo sistemi e ka fjalėn dhe duke sulmuar shtetin nė pėrgjithėsi si antinjerėzor, u qėndron besnik pozitave anarkiste, kur shkruan: «Njeriut nuk mund t'i sjellė lumturi as shteti, as sistemi, as partia politike. Njeriut mund t'i sjellė lumturi vetėm ai vetė» (faqe 8). Kėtu dalin nė pah mjaft qartė tendencat e spontaneitetit tė teorisė antimarksiste tė «vetadministrimit socialist», sipas sė cilės klasės punėtore, pėr tė arritur aspiratat e saj, nuk i duhet organizimi nė parti e nė shtet, se, me kalimin e kohės, edhe duke u endur nėpėr errėsirė, njė ditė ajo do ta arrijė lumturinė qė kėrkon. Pėr t'i dalė pėrpara pyetjes: kur nuk u dashka shteti, atėherė pėrse nuk eliminohet ai nė Jugosllavi, Kardeli ka shkruar: shteti «duhet tė paraqitet si arbitėr vetėm nė ato raste kur nuk mund tė realizohet marrėveshja vetėqeverisėse, kurse nga aspekti i interesave shoqėrore ėshtė e Gomosdoshme tė merret vendimi» (faqe 23). Dhe pėr tė vėrtetuar se gjoja nevoja e arbitrimit tė shtetit pėr zgjidhjen e mosmarrėveshjeve ndihet rrallė, thotė se «shkėmbimi i lirė i punės ndikon esencialisht nė pakėsimin e antagonizmave nė mes tė punės fizike dhe asaj mendore. Puna mendore nė marrėdhėniet e kėtilla nuk ėshtė mė superiore ndaj punės fizike, por vetėm njė nga komponentet e punės sė lirė tė bashkuar dhe e shkėmbimit tė lirė tė formave tė ndryshme tė rezultateve tė punės» (faqe 24). Kur lexon kėto fraza ēdo njeriu I lind pyetja: Vallė pėr rendin shoqėror jugosllav e ka fjalėn autori? Kur qenkan pakėsuar nė Jugosllavi antagonizmat midis punės mendore dhe asaj fizike?! Realiteti i zhvillimeve nė Jugosllavi provon lė kundėrtėn. Midis punės mendore dhe punės fizike ka dallime thelbėsore qė nuk mund tė ngushtohen me fjalė. ėshtė e ēuditshme tė flitet pėr pakėsimin e antagonizmave midis punės mendore e punės fizike nė shtetin jugosllav, kur dihet se atje vetėm diferenca e pagave midis punėtorit dhe intelektualit, pa folur pėr dallimet e tjera, ka arritur nė raportin njė me njėzet, nė mos mė tepėr. «Vetadministrimin nė punėn e bashkuar» Kardeli e konsideron si «bazė tė vėrtetė materiale edhe pėr vetėqeverisjen nė shoqėri, domethėnė nė bashkėsitė shoqėrore-politike, tė cilat ushtrojnė pushtetin shtetėror prej komunes deri nė Federatė, si dhe pėr realizimin e tė drejtave demokratike tė njerėzve punonjės dhe tė qytetarėve nė qeverisjen e shtetit, respektivisht tė shoqėrisė. Vetėqeverisja ėshtė bazė materiale edhe pėr zhvillimin e punėtorit si person krijues nė shfrytėzimin e mjeteve tė gjithėmbarshme shoqėrore» (faqe 24), e plot fraza tė tilla. Duke dashur ta paraqesė tė ashtuquajturin vetadministrim si premisė materiale tė lumturisė njerėzore qė na qenka «zbuluar» nga kokat e mėdha nė Jugosllavi, Kardeli pėrdor fraza tė alambikuara dhe njė gjuhė kishtare qė tjerr shumė e nė fakt nuk thotė asgjė. Ai radhit ide tė kundėrta mbi «socializmin shkencor», pėrdor shprehje tė gjata qė t'u japė thėnieve tė tij njė kuptim gjoja tė thellė e filozofik. Por si po realizohet nė praktikė sistemi politik jugosllav? Duke iu pėrgjigjur kėsaj pyetjeje, Kardeli ėshtė i detyruar tė pohojė: «Nė kėtė pikėpamje nė vetė sistemin ka tepėr shumė pika tė dobėta. Njė varg i tėrė dobėsish nė funksionimin e organizatave dhe tė institucioneve tė sistemit tonė politik me tė drejtė krijon bindjen se ende veprojnė burime tė fuqishme tė burokratizmit dhe tė teknokratizmit, se administratėn e kemi tė ndėrlikuar dhe se pėr kėtė arsye vėrshon burokratizmi, se disa organe dhe organizata mbyllen nė vetvete, se ka shumė zbraztėsi dhe dublifikime nė punė, se janė tė zhvilluara dobėt format e komunikimit demokratik ndėrmjet organeve vetėqeverisėse e shtetėrore dhe tė tėrė strukturės shoqėrore, se kemi shumė mbledhje tė zbrazėta dhe joproduktive, se mbledhjet dhe vendimet shpeshherė nuk i kemi mjaft tė pėrgatitura nė pikėpamje profesionale, se qytetari nė luftė pėr tė drejtat e veta shpeshherė i kalon me vėshtirėsi pengesat administrative» etj. (faqe 193). Kur sistemi «vetadministrues» ėshtė mbytur nga burokratizmi, kur organet shtetėrore dhe administrative janė mbyllur nė vetvete, marrin vendime pa vlerė dhe i kanė prerė urat me shtetasit qė duan tė qajnė hallet e shumta qė kanė, atėherė cilit i duhet ky sistem, pėrveē klikės sė Titos? Si e qeveriskan veten shtetasit jugosllavė kur nuk i kapėrcejnė dot «pengesat administrative»? Me gjithė dėshirėn e madhe tė gjarprit pėr tė mos i treguar kėmbėt e veta, me gjithė rezervat dhe rrumbullakosjet qė bėn ideologu titist pėr tė fshehur tė zezat e sistemit tė tij, prapėseprapė edhe me aq sa pohon ai, e vėrteta merret vesh. Kardeli shkruan: «Edhe struktura e kuvendeve tė delegatėve dhe mėnyra e marrjes sė vendimeve nė to janė organizuar ashtu saqė, parimisht, sigurojnė rol prijės tė punės sė bashkuar nė tėrė sistemin e marrjes sė vendimeve shtetėrore» (faqe 24-25). Me kėto fjalė ai do tė bėjė njė fokus pėr tė treguar se gjoja «kuvendet e delegatėve», qė nė tė vėrtetė ngjajnė me kuvendet e krijuara nga sindikatat kapitaliste, ku punėtorėt e sindikuar bėjnė llogje, mund tė kryejnė funksionet e shtetit. Prandaj, sipas tij, ėshtė i tepėrt shteti i diktaturės sė proletariatit. Kėtu, natyrisht, nuk shtrohet ēėshtja e zėvendėsimit tė emrit diktaturė e proletariatit, qė i tmerron borgjezinė dhe revizionizmin, me njė emėr tjetėr: «kuvendet e delegatėve». Jo, kėtu ėshtė fjala pėr ndryshimin e karakterit klasor tė shtetit socialist, me qėllim qė pushtetin tė mos e ketė klasa punėtore, por borgjezia e re. Nuk ėshtė vėshtirė tė merret vesh se kėto qėndrime synojnė tė justifikojnė rrugėn e kthimit prapa nė kapitalizėm dhe tė pėrligjin, pėr aq sa ėshtė e mundur, tradhtinė e titistėve. Qė ta prezantojnė sistemin e tyre famėkeq tė «vetadministrimit socialist» si tė drejtė e tė pranueshėm, titistėt ia kundėrvėnė atė diktaturės borgjeze dhe diktaturės sė proletariatit. Pėr titistėt tė gjitha sistemet e tjera politike, pa bėrė dallim midis kapitalizmit e socializmit, konsiderohen «dogmatike». Pasi ėndėrrimet e veta i quajnė «sistem socialist tė vetadministrimit», pėr tė treguar epėrsinė e sistemit tė tyre, ata e krahasojnė kėtė me rendin shoqėror kapitalist. Natyrisht revizionistėt jugosllavė nuk mund tė mos e «qortojnė» sistemin politik parlamentar tė shoqėrisė borgjeze, qė Kardeli e pėrcakton si sistem «shumėpartish», se ndryshe do tė demaskoheshin si pėrkrahės tė parlamentarizmit borgjez, qė e kanė kritikuar me rreptėsi Marksi dhe Lenini nė kohėn e tyre. Prandaj ata deklarojnė se ėshtė gabim qė kjo formė e shtetit politik borgjez tė konsiderohet se ka karakter universal dhe tė pėrjetshėm. Dihet botėrisht se tezėn famėkeqe mbi universalitetin dhe pėrjetėsinė e kapitalizmit tė ideologėve borgjezė nuk ėshtė Kardeli qė e «kritikon» i pari. Klasikėt e marksizėm-leninizmit, duke hedhur poshtė pikėpamjet e socialdemokracisė, kanė provuar shkencėrisht se sistemi kapitalist nuk ka aspak karakter universal e tė pėrjetshėm, se ai ėshtė i destinuar tė vdesė, se shteti kapitalist, qė ėshtė pjellė dhe mburojė e kėtij sistemi antipopullor, duhet shkatėrruar qė nga themelet dhe, nė vend tė tij, tė vendoset sistemi socialist i vėrtetė, por jo njė sistem i bastarduar, qė tė nis nga kapitalizmi e tė kthen pėrsėri nė kapitalizėm, siē ėshtė sistemi politik i «vetadministrimit» jugosllav. Kardeli e «kritikon» sistemin parlamentar borgjez, por lehtė e butė, se i dhimbset, prandaj fill pas kritikės qė bėn, ngre nė qiell e fetishizon kontributin e tij nė zhvillimin demokratik tė njerėzimit. Pėr ta zmadhuar kėtė kontribut nė njė masė tė atillė sa tė zbehet tėrėsisht karakteri reaksionar i parlamentit tė sotėm borgjez dhe pėr tė treguar sidomos «lidhjen organike tė parlamentarizmit dhe tė tė drejtave demokratike tė njeriut», ai pėr herė tė parė citon (ose mė mirė tė themi cungon) Marksin: «Regjimi parlamentar jeton prej diskutimit, atėherė si ta ndalojė diskutimin? Ēdo interes dhe ēdo institucion shoqėror kėtu shndėrrohen nė mendime tė pėrgjithshme dhe si mendime edhe shoshiten, e si atėherė ndonjė interes, ndonjė institucion tė qėndrojė sipėr mendimeve dhe si tė imponojė si dogmė fetare?... Regjimi parlamentar lė ēdo gjė qė tė vendosė shumica, atėherė si shumicat dėrrmuese jashtė parlamentit tė mos dėshirojnė tė marrin vendime?». Nė kontekstin e librit, ky citat i Marksit ėshtė futur si pykė dhe prandaj ėshtė zor tė shėrbejė pėr tė provuar sa dėshiron Kardeli. Ideja e Marksit, e shkėputur dhe e copėtuar nė mėnyrė tė palejueshme, ashtu sikundėr e ka cituar me djallėzi ky revizionist, vė nė dyshim faktin e pamohueshėm qė Marksi ka qenė absolutisht kundėr parlamentarizmit tė shitur e tė kalbur tė borgjezisė. Kjo orvatje e tij ėshtė pa sukses, sepse dihet botėrisht qėndrimi i Marksit, i cili, duke kritikuar parlainentin borgjez dhe teorinė borgjeze tė ndarjes sė pushteteve, nuk ka thėnė kurrė qė tė zhduken institucionet pėrfaqėsuese dhe tė hiqet dorė nga parimi i zgjedhjeve, sikurse u veprua nė Jugosllavi, por ka shkruar qė nė shtetin proletar tė ndėrtohen dhe tė veprojnė organe pėrfaqėsuese tė tilla qė tė mos jenė «vende llafesh», po institucio ne tė vėrteta pune, duke u ndėrtuar dhe vepruar si «...njė korporatė pune, legjislative dhe ekzekutive njėkohėsisht» (12) . Parlamentarizmi borgjez ka marrė «forcė tė madhe», sepse, sipas autorit tė librit, praktika socialiste, duke pėrjashtuar Jugosllavinė, nuk paska qenė e aftė tė zhvillojė mė shpejt dhe nė mėnyrė mė tė gjerė forma tė reja tė jetės demokratike qė t'u pėrgjigjen marrėdhėnieve socialiste nė prodhim. Formėn e re tė jetės demokratike, sipas Kardelit, e paska realizuar «vetadministrirai socialist», i cili e ka kaluar Rubikonin e pushtetit klasor tė pronarėve dhe tė drejtuesve teknokratė-monopolistė tė kapitalit. ėshtė pėr t'u ēuditur, kur ai tė gjitha pėrpjekjet e forcave demokratike pėr gjetjen e formave tė demokracisė i quan si «konstruksione artificiale» tė parlamentit borgjez, si orvatje pėr tė bashkuar «disa gjėra qė nuk mund tė bashkohen», kurse konstruksionet e «vetadministrimit socialist» jugosllav, kėto shartime tė bastarduara tė formave borgjezo-revizioniste tė qeverisjes, i quan origjinale e socialiste! Nė qoftė se ka blof nė konstruksionin e qeverisjes, ai gjendet nė radhė tė parė nė «vetadministrimin» e sajuar sipas teorisė antimarksiste dhe antidemokratike tė titistėve. «Vetadministrimi» jugosllav, pavarėsisht nga deklaratat e shumta mashtruese qė bėhen pėr tė, ėshtė njė kopjim i parlamentarizmit borgjez dhe i marrėdhėnieve kapitaliste nė prodhim, ėshtė njė shtojcė kaotike e sistemit kapitalist botėror, e strukturės dhe e superstrukturės sė kėtij sistemi. «Demokracia jonė socialiste, shkruan Kardeli, nuk do tė ishte sistem i tėrėsishėm i marrėdhėnieve demokratike pa zgjidhjen pėrkatėse tė marrėdhėnieve midis kombeve dhe kombėsive tė Jugosllavisė» (faqe 71). Megjithėse ishte rasti qė ideologu revizionist tė shpjegonte si e ka zgjidhur sistemi politik i «vetadministrimit socialist» problemin e kombeve dhe tė kombėsive nė Jugosllavi, ai i ka shkuar aq anash e nėpėr tė kėtij problemi tė madh, serioz e delikat pėr Federatėn e tij, sa, duke lexuar librin prej 323 faqesh, njeriu me zor mban mend se ėshtė bėrė f jalė diku edhe pėr kombet e kombėsitė. Si qėndron ēėshtja e kombeve dhe e kombėsive nė Jugosllavi? Federata jugosllave ka trashėguar konflikte tė thella nė kėtė fushė. Politika e kralėve serbomėdhenj dhe e qarqeve reaksionare shoviniste nė Jugosllavi ka qenė e tillė qė, historikisht, ka nxitur konflikte e armiqėsi ndėrm et kombeve e kombėsive. Pas Luftės sė Dytė Botėrore Republika Federative e Jugosllavisė hodhi parullėn «Bashkim vėllazėrim», por ky slogan nuk mund tė ishte i mjaftueshėm pėr tė zgjidhur mosmarrėveshjet e trashėguara, prandaj konfliktet e vjetra, lakmitė e egra pėr sundim mbi tė tjerėt nuk u zhdukėn. Klika renegate e Titos, lidhur me tendencat centrifugiste tė republikave e krahinave ndaj Federatės, nuk zhvilloi njė politikė nacionale marksiste-leniniste. Pėrkundrazi, marrėdhėniet ndėrmjet kombėsive mbetėn si nė kohėn e kralėve dhe ndaj disa kombėsive vazhdoi gjenocidi. Kjo politikė u ka shėrbyer nxitjes sė urrejtjes dhe grindjeve midis kombeve e kombėsive tė Jugosllavisė. «Bashkimi» dhe «vėllazėrimi» i popujve, pėr tė cilėt flitet shumė nė Jugosllavi, kurrė nuk ėshtė shtruar mbi themele tė drejta tė barazisė ekonomike, politike, sociale e kulturore tė kombeve e tė kombėsive. Pa arritur barazinė nė kėto fusha ėshtė e pamundur tė zgjidhet drejt ēėshtja nacionale nė Jugosllavi. Po bėhen tri dekada qė «socializmi vetadministrues» pėrveē demagogjisė mbi «bashkėsinė vetėqeverisėse tė kombeve dhe tė kombėsive tė tipit tė ri», nuk ka sjellė aspak realizimin e tė drejtave sovrane tė kėtyre kombeve dhe kombėsive tė ndryshme nė republikat dhe nė krahinat e Jugosllavisė. Kėshtu, pėr shembull, krahina e Kosovės me njė popullsi shqiptare gati tri herė mė tė madhe se popullsia e Republikės sė Malit tė Zi. nė krahasim me viset e tjera tė Jugosllavisė, ka njė prapambetje tė theksuar ekonomike, politike, sociale dhe kulturore. Edhe nė republikat e mėdha ka dallime tė palejueshme nė krahasim me republikat e tjera nė tė tėra fushat e jetės. Kjo gjendje ėshtė pika mė e dobėt qė e lėkund nga themelet Federatėn e revizionistėve jugosllavė. Shpresat pėr zgjidhjen e mosmarrėveshjeve tė vjetra e tė reja ndėrnacionale nė Jugosllavi, janė pa perspektivė. Duke e analizuar me objektivitet shkencor kėtė situatė rnjaft tė vėshtirė e tė turbullt, del konkluzioni i pakundėrshtueshėm se ēėshtja nacionale nė Jugosllavi nuk do tė zgjidhet nė qoftė se atje nuk do tė zbatohet marksizėm-leninizmi, pra, nė qoftė se atje nuk pėrmbyset rendi kapitalist i ashtuquajtur vetadministrues. Kėtė rrezik e ndiejnė renegatėt titistė, prandaj, kur u duhet tė zėnė nė gojė ēėshtjet e kombeve dhe tė kombėsive, duan ta kapėrcejnė hendekun me disa deklarata pompoze, pa hyrė nė brendi tė problemeve, ose kėrkojnė dėshmi tė rreme nga revizionistėt e tjerė, siē bėnė duke u dhėnė publicitet tė madh deklaratave tė revizionistėve kinezė mbi zgjidhjen «marksiste-leniniste tė ēėshtjes nacionale nė Jugosllavi». Me fjalė revizionistėt mund t'i paraqesin si tė duan marrėdhėniet midis kombeve e kombėsive nė Jugosllavi, por e vėrteta e hidhur pėr kėtė problem do t'i tmerrojė ata edhe pas vdekjes. Ēėshtja nacionale nė Jugosllavi do tė zgjidhet nga vetė popujt qė pėrfshihen nė Federatėn aktuale dhe jo nga ata qė, pavarėsisht nga deklaratat, nė fakt, vazhdojnė politikėn reaksionare e shoviniste tė paraardhėsve tė tyre. Nė vazhdim tė gjykimeve tė tij, duke bėrė fjalė pėr politikėn e shtetit jugosllav, revizionisti me damkė Kardel thotė se ajo «nuk ėshtė rnė monopol i politikanėve profesionistė dhe karteleve politike prapa perdes, por bėhet aktivitet i drejtpėrdrejtė dhe marrje e drejtpėrdrejtė e vendimeve nga ana e vetėqeverisėsve dhe organeve tė tyre» (faqe 25). Ja, do tė thotė Kardeli, tani e tutje mos na kritikoni mė pėr tradhti tė interesave tė klasės, se punėtori jugosllav ėshtė zot i politikės sė vendit dhe i mbrojtjes sė interesave tė tij «vetadministruese» dhe jo si nė shtetet e tjera ku zotėr janė politikanėt profesionistė. Dhe kėtu ai, me keqdashje, nuk bėn dallimin midis vendit kapitalist e socialist, por i fut tė tėrė nė njė thes, se kėshtu i vjen mė mbarė pėr ta paraqitur tė zezėn tė bardhė. Ai e di se, pėr tė realizuar ato qėllime tė pandershme qė i ka vėnė vetes, duhen zvogėluar me cdo mėnyrė shfaqjet qė demaskojnė realitetin «vetadministrues». Prandaj faktin qė punėtori jugosllav nuk ka mundėsi tė realizojė tė drejtat e tij nė fushėn politike dhe ekonomike e redukton shumė dhe shpjegon se kjo vjen «pėr shkak tė njė vargu arsyesh objektive dhe subjektive e ndėr to ėshtė, pa dyshim. edhe niveli relativisht i ulėt i arsimit dhe kulturės, si dhe i aplikimit tė shkencės punėtori ende nuk ėshtė nė gjendje tė dominojė, tė orientojė dhe tė kontrollojė nė masė tė plotė, nė mėnyrė tė vetėdijshme e krijuese, tė gjitha proceset qė i imponon pozita e tij e kėtillė shoqėrore ekonomike» (faqe 27). Duket sheshit se kėto qė shkruhen janė njė orvatje pėr tė mbrojtur pozitat antipunėtore e antisocialiste. Aktualisht punėtori jugosllav nuk kupton asgjė nga kjo teori iluzore dhe nuk shikon tė zbatohet nė praktikė asnjė nga kėto ide absurde, false, tė papranueshme prej tij. Duke qenė pengesė, siē thotė Kardeli, niveli i ulėt kulturor e shkencor i punėtorėve, rolin kryesor nė shoqėrinė «vetadministruese» e luajnė njerėzit e arsimuar e tė kualifikuar, qė janė elita, e cila sundon nė «bashkėsinė socialiste». Nė kėto rrethana, nė tė shumtat e rasteve, vendimet do tė merren pikėrisht nga kj o elitė, nga elementi i borgjezisė sė re, tė kulturuar, qė bėn ligjin nė Jugosllavi. Kush e ka fajin qė shquhet elita dhe humbet roli i punėtorėve? S'ka asnjė dyshim se fajin e ka vetė sistemi shoqėror qė lind klasėn e re kapitaliste dhe i krijon asaj mundėsitė tė fuqizohet ekonomikisht nė kurriz tė punėtorėve e tė arsimohet, ndėrsa klasėn punėtore e lė nė nivel tė ulėt. Kardeli nuk mund tė mos pranojė qė, praktikisht, vendimet merren nga njė shtresė relativisht e ngushtė njerėzish nė Jugosllavi. Mirėpo ai nuk thotė asgjė qė pikėrisht kėshtu krijohet monopoli politik i elitės nė marrjen e vendimeve dhe nė ndarjen e tė ardhurave nė ndėrmarrjet e «vetadministrimit socialist». Ky monopol politik, tė cilit gjoja i ruhen dhe e luftojnė revizionistėt jugosllavė, ėshtė me mjekėr nė tė ashtuquajturin sistem politik tė «vetadministrimit socialist». Nė shoqėrinė «vetadministruese», siē shprehet Kardeli, «nė vend tė marrėdhėnieve tė vjetra: punėtori shteti veprimtaritė shoqėrore, duhet tė konstituohet nė mėnyrė tė paevitueshme njė marrėdhėnie e re ndėrmjet punėtorėve nė prodhim tė drejtpėrdrejtė dhe punėtorėve nė veprimtaritė shoqėrore» (faqe 23). Sipas tij, pėr ndėrtimin e marrėdhėnieve shoqėrore nuk ėshtė rrugė e drejtė ajo e njė regjimi socialist ku zbatohet socializmi shkencor, ku ekziston uniteti midis punonjėsve tė prodhimit tė drejtpėrdrejtė dhe punonjėsve tė veprimtarisė shoqėrore, ku ekziston njė veprimtari e gjallė shoqėroro-politike dhe njė organizim i tillė ekonomik, ku rolin kryesor e luajnė njerėzit punonjės tė organizuar nė shtetin e tyre socialist. Rruga e drejtė, sipas Kardelit, ėshtė ajo e ndėrtimit tė marrėdhėnieve shoqėrore «tė reja» pa pjesėmarrjen e shtetit! Kėto ide janė shprehje e anarkizmit tė kulluar. Tė gjitha kėto fraza lėshohen pėr tė errėsuar ēdo gjė tė mirė qė ka sistemi i vėrtetė socialist dhe pėr tė mashtruar se gjoja nė Jugosllavi ecet drejt unitetit tė punėtorėve dhe tė intelektualėve nėpėrmjet «shkėmbimit tė lirė tė punės», qė pakėsoka, si me magji, antagonizmin. Nė «teorinė» e Kardelit nuk bėhet dhe nuk mund tė bėhet fjalė pėr pėrmbysjen me dhunė tė shtetit kapitalist, pėr marrjen e fuqisė nga klasa punėtore dhe pėr vendosjen e diktaturės sė proletariatit. Pavarėsisht se ai citon Marksin qė «pikėrisht dhuna ėshtė pėr atė ēka detyrohemi tė pėrdorim nė momentin e caktuar qė tė konstituojė definitivisht pushtetin e punės», kėtė gjė e bėn pėr tė argumentuar se gjoja Marksi paska anuar mė tepėr nga fitorja e revolucionit proletar me mjete paqėsore, kurse dhunėn e paska quajtur pėrjashtim dhe e paska kushtėzuar me disa rrethana tė veēanta shoqėrore. Dhe me tė tilla arsyetime sofiste Kardeli kėrkon tė krijojė pėrshtypjen se klasa punėtore aktualisht mund t'i realizojė interesat e veta historike jo me revolucion, por nė aleancė me partitė e ndryshme politike tė vendeve kapitaliste. Citimin djallėzor pėr ta vėnė Marksin kundėr Marksit lidhur me mundėsinė e kalimit paqėsor nė socializėm, Kardeli e ka kopjuar nga paraardhėsit e tij revizionistė, kundėr tė cilėve Lenini ka shkruar: «Referenca te thėnia e Marksit... mbi mundėsinė e kalimit paqėsor nė socializėm... ėshtė njė argument prej sofisti, domethėnė, po tė flasim mė thjesht, prej batakēiu, qė gėnjen tė tjerėt me anėn e citateve dhe tė referencave» (13) . Kėto falsifikime i nevojiten Kardelit pėr t'u dhėnė dorėn «eurokomunistėve», me tė cilėt ai ėshtė nė akord tė plotė. Partitė revizioniste italiane, franceze dhe spanjolle kanė shpallur se gjo ja do tė arrijnė nė socializėm nėpėrmjet zhvillimit tė demokracisė e tė lirive borgjeze, me forcėn e numrit tė votave nė zgjedhjet parlamentare. Aftėsia e klasės punėtore, sipas «eurokomunistėve» do tė shprehet nė ēėshtjen sa pozita kyēe do tė fitojė ajo nė strukturėn e shoqėrisė e tė pushtetit kapitalist, si edhe nė qeverisjen e shoqėrisė. Kėshtu, sipas tyre, do tė bėhet i mundur shndėrrimi i karakterit tė marrėdhėnieve nė prodhim nga kapitaliste nė «vetadministruese» ose «socialiste». Pikėrisht nė kėtė ēėshtje realizohet bashkimi i teorisė titiste me teorinė e «eurokomunizmit». «Eurokomunistėt» janė tė detyruar ta pranojnė pluralizmin politik borgjez evropian dhe unitetin nė mes partive borgjeze, pėr tė arritur, gjoja nėpėrmjet reformave, nė realizimin e shumė tė drejtave pėr klasėn punėtore dhe, nėpėr kėtė rrugė, tė kalojnė pastaj nė shoqėrinė «socialiste». Kėto aspirata tė miqve tė tij Kardeli i quan «ndryshime strukturore», tė cilat duhet tė ndikojnė patjetėr qė procesi tė zhvillohet dhe tė ndryshojė edhe pozitėn, edhe rolin e vetė parlamentit. Pra, teoria e Kardelit pretendon se nė krizėn e sistemit kapitalist, partitė «komuniste» tė Evropės Perėndimore, duke ruajtur sistemin parla-mentar, tė cilit, siē thotė ai, nuk mund t'i mo hohen arritjet demokratike, tė gjejnė njė mėnyrė tė pėrshtatshme pėr t'i siguruar klasės punėtore njė aleancė me fuqitė mė tė gjera «demokratike». Me kėtė farė aleance, sipas logjikės revizioniste, mund tė krijohet njė situatė mė e favorshme «demokratike» e sistemit parlamentar dhe, mė nė fund, sistemi parlamentar «do tė shndėrrohet», kush e di se si, nė njė fuqi vendimtare tė popullit! Kjo ėshtė rruga qė u cakton titizmi partive tė tjera revizioniste pėr tė marrė pushtetin nė rrugė paqėsore. Mirėpo fuqinė nė shtetet borgjeze e kanė nė dorė kapitalistėt, koncernet, kartelet kombėtare e shoqėritė shumėkombėshe. Kėto forca tė kapitalit mbajnė nė duart e tyre kyēet kryesore tė drejtimit tė ekonomisė e tė shtetit, ato bėjnė ligjin dhe nėpėrmjet njė procesi tė rremė demokratik emėrojnė qeverinė, e cila ėshtė nėn urdhrat e tyre dhe paraqitet si njė administrator zyrtar i pasurive tė tyre. Borgjezia nuk e ruan pushtetin e saj pėr t'ua dorėzuar «eurokomunistėve», por pėr tė mbrojtur interesat e saj klasore, po tė jetė nevoja edhe me gjak. Tė mos shohėsh kėtė realitet, qė e provon jeta ēdo ditė, do tė thotė tė mbyllėsh sytė e tė ėndėrrosh ditėn nė diell. Nė qoftė se «eurokomunistėt» do tė arrijnė tė zėnė njė ose mė shumė poste nė qeverinė borgjeze, ata nė fakt do tė shkojnė atje si pėrfaqėsues tė kapitalizmit, sikurse edhe partitė e tjera politike borgjeze, dhe jo si pėrfaqėsues tė proletariatit. Pseudodemokracia borgjeze, parlamenti, qė gjoja zgjedh qeverinė, nuk ėshtė gjė tjetėr veēse njė marionetė nė duart e pushtetit tė kapitalit, qė vepron «prapa perdes» dhe qė nė forma tė ndryshme dikton ēdo gjė nga jashtė. Kėtyre formave tė ndryshme tė realizimit tė pushtetit tė vėrtetė «prapa perdes» u japin nuanca partitė e ndryshme qė pėrfaqėsohen nė parlament, si dhe sindikatat qė gjoja luftojnė pėr tė mbrojtur punėtorėt. Nė realitet, tė gjitha partitė dhe sindikatat borgjezo-revizioniste nė shtetin kapitalist, pavarėsisht nga emrat qė i vėnė vetes, janė nė vartėsi tė patronatit. Kardeli u jep tė drejtė «eurokomunistėve» kur kėta e lidhin luftėn e tyre politike pėr «socializėm» me mbrojtjen e institucioneve tė pluralizmit tė forcave politike, sepse kjo, siē shprehet ai, «nė situatėn e tanishme tė vendeve tė Evropės Perėndimore ėshtė e vetmja mėnyrė reale e bashkimit tė fuqive tė vetė klasės punėtore, si dhe e lidhshmėrisė sė saj me fuqitė e tjera demokratike tė popujve dhe kjo ėshtė e vetmja gjė qė mund t'i forcojė esencialisht pozitat shoqėrore dhe politike tė klasės punėtore, domethėnė ta aftėsojė qė edhe tė mund tė ndryshojė shoqėrinė e jo vetėm ta kritikojė» (faqe 41). Duke shprehur lidhjet, solidaritetin dhe unitetin e Lidhjes sė «Komunistėve» tė Jugosllavisė me «eurokomunistėt» dhe me tė gjitha partitė e tjera revizioniste qė, nė njė mėnyrė ose nė njė tjetėr, nė kėtė ose nė atė formė, mbrojnė kapitalizmin e luftojnė kundėr revolucionit dhe socializmit tė vėrtetė, Kardeli thotė: «Kemi arsye ta mbrojmė sistemin parlamentar dhe pluralizmin politik, kur e sulmojnė forcat reaksionare tė shoqėrisė borgjeze» (faqe 61). «Ideologu» do tė thotė se klasa punėtore dhe pseudokomunistėt e Evropės Perėndimore kanė tė drejtė tė bashkohen me institucionet kapitaliste, me parlamentin dhe me qeverinė borgjeze, sepse nga ky bashkim dhe vetėm nė kėtė mėnyrė klasa punėtore do tė aftėsohet pėr tė ndryshuar shoqėrinė! Nga sa u parashtrua, del qartė se shoqėria «vetadministruese» jugosllave ėshtė pėr aleancėn e ngushtė ose pėr fuzionimin e kapitalizmit nė socializėm, sepse kapitalistėt aktualė nuk paskan kundėrshtim qė tė ndėrtohet njė shoqėri e re ku klasa punėtore tė aftėsohet dhe tė marrė plotėsisht tė drejtat demokratike «vetadministruese». Pra, nuk ėshtė vėshtirė tė merret vesh se autori i librit rekomandon tė kalohet nga «shoqėria e konsumit», ku gjoja teknokratėt kanė marrė fuqinė, nė njė shoqėri «vetadministruese ku individėt shoqėrizohen nė punė tė pėrbashkėt» dhe ky kalim mund tė quhet si fitore e socializmit! Nė kėto gjykime e qėndrime prej renegatėsh tė regjur nuk ka asgjė qė t'i shėmbėllejė socializmit tė vėrtetė shkencor. Si shėrbėtorė besnikė tė borgjezisė kapitaliste, titistėt, me kėto qė shkruajnė, mohojnė revolucionin proletar dhe luftėn e klasave. Duke pretenduar se «shoqėria e konsumit» mund tė shndėrrohet gradualisht, pa revolucionin me dhunė, por «me frymėn e shenjtė» nė socializėm, ata kėrkojnė tė ēarmatosin proletariatin dhe tė shpartallojnė partinė e tij marksiste-leniniste. Nė vendet kapitaliste, «zbulon» Kardeli, pushteti ekzekutiv ėshtė i lidhur me forca politike jashtė parlamentit, qė veprojnė dhe imponojnė politikėn e tyre. Edhe kėtu ky nuk thotė asgjė tė re pėrveēse pėrsėrit si konstatim tė tij atė ide qė ka shprehur Lenini kur demaskoi me mjeshtėri falsitetin e demokracisė borgjeze. Tė pėrvetėsosh e tė pėrsėritėsh idetė e Leninit ėshtė njė punė e shkėlqyer, por zotin Kardel nuk e ha meraku as pėr Leninin as pėr leninizmin. Ai u trembet edhe «politizimit» e «monopolit politik» tė leninizmit, megjithėse ia ka qejfi «tė politizojė» tė tjerėt dhe t'i bėjė tė besojnė se vėrtet nė kapitalizėm pushteti ekzekutiv manipulohet nga forcat jashtė organeve shtetėrore, kurse nė Jugosllavi Kryesia e RSFJ dhe Kėshilli Ekzekutiv Federativ, qė pėrbėn qeverinė, i paskan shpėtuar pėr mrekulli kėtij rreziku, sepse paskan ndarė kompetencat «nė mėnyrė precize» (faqe 235). Veē kėsaj nė Jugosllavi, gjithnjė sipas Kardelit, «forca politike pėrqėndrohet nė kuvendin e delegatėve dhe bile as nė kėtė, por nė ndėrlidhjen e kėtij kuvendi me tėrė strukturėn shoqėrore» (faqe 235). Ky «kuvend delegatėsh», pėr sa i pėrket «plotfuqishmėrisė sė kompetencave» tė kujton tė ashtuquajturat kėshilla tė vetėqeverisjes lokale nė vendet borgjeze, pėr tė cilat Lenini ka shkruar me qesėndi se ato «...do tė mund tė mbeten «autonome» vetėm nė ēėshtjet e parėndėsishme, vetėm nė ēėshtjen e kallajisjes sė kazanėve...» (14) . Thuhet se nė «vetadministrimin punėtor» «tė deleguarit» shfaqin lirisht mendimet e tyre. Natyrisht, nė teori, jo vetėm «tė deleguarit», por edhe punėtorėt i kanė tė gjitha tė drejtat, por nė praktikė nuk gėzojnė asgjė. Gjithēka nė sistemin politik tė «vetėqeverisjes» jugosllave vendoset nga lart dhe jo nga poshtė. Tashmė janė tė njohura protestat e punėtorėve jugosllavė kundėr pasurimit dhe korrupsionit tė drejtuesve, dalja e tyre me kėrkesa pėr zhdukjen e ndryshimeve ekonomike e shoqėrore, pėr eliminimin e ndėrmarrjeve private, frenimin e korrupsionit politik e moral, kundėr dallimeve nacionale etj. Janė shkruar plot fraza tė stėrzgjatura nė libėr qė, duke u lodhur sė lexuari, njeriut t'i bėhet e besueshme ideja abstrakte se «nė Jugosllavi ekziston vetėqeverisja socialiste», se atje «po mbretėron vetadministrimi punėtor», nė njė kohė kur punėtorėt kanė hapset e kashtės nė dorė. Ēelėsat e qeverisjes sė vendit nė Jugosllavi i ka borgjezia e re jugosllave qė vepron nga e djathta, duke u maskuar me slogane tė majta.
|