Zeman Mashkullori

Mbrëmë tek flija u ngrita duke qarë i tmerruar prej gjumit, duke mallkuar veten time për një gjëmë që kisha bërë. Po si erdhën të shtëpisë që të shihnin ç’më kishte ngjarë, fërkova sytë dhe erdha në vete duke kuptuar që isha në shtrat...

An ç’ëndërr e keqe dhe e tmerrshme! Sikur ishim në malet e Labërisë dhe atje po qëllonim, kur unë, padashur qëllova Zemanë dhe e lashë të vrarë mbi dhe! Çerçizi vrapoi e pyeti, por asnjeri nuk e merrte përsipër. Mua më goditi vetëdija dhe i rrëfeva vetëm Çerçizit.

Kjo endërr më kujtoi Zemanë. Zemani i dashur më shumë nga gjithë shokët! Shërbimet e këtij djali do të mos i harroj kurrë. I urtë, gjithnjë i çelur, trim, i papërtuar, dëgjuar dhe i përunjur (1) kishte fituar dashurinë dhe simpatinë e të gjithë shokëve. Dy gjëra tregonin më tepër lartësinë e karakterit të tij: Nuk di edhe nuk mund s’diheshin te Zemani. Frikën, rrezikun dhe përtimin nuk i kishte mësuar Zemani.

Zemani është biri i Mirtes prej Mashkullore. Më 1906, e kishin marrë ushtar në Gjirokastër. Asi kohe doli Bajo Topulli maleve e me të ardhur në Gjirokastër Zemani, Abdul Mersini e një tjetër, muarën hutat edhe iu lutën Çerçizit që t’i bashkonte me Bajon. Çerçizi i mori edhe që atëhere mbetën shokë të pandarë, gjersa u dha liria. Për këtë shkak të anë dhe dy vëllezërit e tij i burgosën e i munduan shumë kohë.

Pas vrasjes së dhespotit të Korçës, të ndyerit Foti, shkon edhe Zemani me Bajon e Çerçizin në Sofje ku e njoha për të parën herë. Djalë 22 vjet, i shkurtër, i trashë, fizionomi simpatike, andaj që në të parin vështrim m’u ngjit në zemër. E pyeta për Shqipërinë e më tha: “Tani që pashë botë edhe liri çdo me thënë, pa më ardhur fare keq dua të vdes për lirinë e mëmëdheut!”

Kur u hodhëm në Shqipëri, unë isha i pamësuar, se në jetën time kurrë s’kisha ngjitur male, andaj Zemani më mirrte trajstën, gunën, shumë herë dhe mua në ndonjë udhë të keqe, duke më dhënë kurajo. Zemanë e kishim edhe babo në çetën tonë. Ai ishte i urdhëratës për kudo. Më një fjalë e kishim plakën e çetës.

Por edhe nga trimëria nuk ishte më i dobët. Në gjithë goditjet Zemani nuk lëvizte nga vendi duke mbushur detyrën burrërisht. Për këtë shkak ishte zemëruar me Çerçizin që nuk e dërgonte atë në çdo punë.

Kur dërguam në Gjirokastër (njerëz për të vrarë P.T.)... bimbashin, Zemani m’u qa duke thënë: “E drejtë është kjo, o Mihal që të dërgojë të tjerë Çerçizi të nderohen e mua jo që jam m’i vjetri nga shokët? Qysh pandeh Çerçizi që unë s’jam i zoti për këtë? E ngushëllova të dashurin Zeman që të kishte vullnet pa do t’i vinte radha edhe atij.

Vetëm një të ligë bëri Zemani, po dhe këtë nga dashuria.

Ishte në shkurt kur shëtitnim në fshatrat e Dropullit, ku mënjanë të lodhurit, më tjetër anë e ftohta na shtrëngoi që të kërkonim një vend më të mirë për t’u çlodhur 4-5 ditë. Biseduam dhe menduam që më i miri vend ishte manastiri i Adrianos, po atje qëndronin dy xhandarë. Megjithkëtë vendosëm dhe shkuam. Arrimë ndaj të gdhirit, pas një nate udhëtimi. Ky manastir është ngrehur në majë të një mali të lartë... duke pandehur që është një fortesë... Me të arritur vërejtëm gjithë anët dhe si e rrethuam nga çdo rrezik, pritëm gjersa të hapej porta e të dilte ndonjë shërbëtor. Nuk shkoi shumë kohë, kur doli një shërbëtor, të cilin e zumë dhe i thamë të na shpinte në dhomë të xhandarëve. S’kishte ç’të bënte dhe kështu na shpuri, duke i gjetur në gjumë. Si u zgjuan u thamë që ç’do kundërshtim ishte i kotë, andaj të ishin të qetë se nga ana jonë do të mos pësonin gjësendi. Si u ngrit igumeni pak i tmerruar gjersa e bindem që ishim njerëz të mirë, na shtruan në një odë të madhe dhe na ndezën zjarrin ku u mblodhëm të gjithë.

Igumeni kur vërtetoi që ishim njerëz të mirë, me vrap urdhëroi të na binin një nga më të mirat tryeza dhe na tha që mund të rrinim edhe 10 ditë atje. Si hëngrëm mirë e kënduam, ca nga shokët tanë ranë të flinin, kurse Çerçizi me të tjerë doli për të shtënë në shënim, kur erdhi ruajtësi i manastirit, një muhamedan prej Lazarati dhe u tha me zemrim të mos shtien. Çerçizi u zemrua dhe i fola këtij... e kur lazaratasi u hodh mbi Çerçizin, Zemani më s’duroi, po me vrap nxori kamën dhe ia nguli nën ije...

Abdyli na lajmëroi për këtë gjëmë, e cila më pikëlloi, si mua edhe gjithë sokët, dhe vrapova tek i plagosuri. Si e ngritëm e shpumë në një dhomë dhe, pasi e zhveshëm, pashë që plaga s’ishte e madhe. Me vrap e lava me acid borik dhe si i vura jodofor, ia lidha...

Që atje u hodhëm në malet e Zhulatit ku mësuam që i plagosuri ishte jashtë rrezikut, po të mjerët xhandarë i kishin burgosur. Ky lajm e helmoj Zemanë që u bë shkaktari, por ne e ngushëllonim duke i thënë që bëri detyrën për të mbrojtur kapitenin e tij. . .

E hasa para 5 muajsh e më tha: “A e mban mend o Mihal, atë jetë të bukur maleve kur këndonim: “Merr uratën bir prej meje, edhe armët gatit, se ardh dita e shënuar, doli ylli e na ndrit?” etj.

“Liria”, Selanik, 1910, nr. 103

(1)	i përunjur, i bindur.

Më lartë
webmaster@letersi.com