• Dy fjalë lexuesve
• Parathënie
• Kengëtore shqipe “PLAGT”
• Drama
• Novela
• Portrete
• E ngjarë në Korçë
• Abaz Nivica
• Myftar Axhem Gjirokastra
• Zeman Mashkullori
• Abdyl Mersini
• Veteranët kombëtarë
• Vasil Trebicka
• “Të pavdekshmit”
• “Të patundurit”
• “Pleqtë”
• “Punëtorët”
• “Antikat kombëtare”
• “Arbëreshat”
• Foleja kombëtare
• Vdekja e plakut të Shqipërisë Ismail Qemalit
• Artikuj, Pamflete, Fejtone

VEPRA

MIHAL GRAMENO

VASIL TREBICKA

— E jo! Or jo! Kurrë dhe kurrë nuk bëhet kështu!... Pa gjak ore nuk bëhet punë jo!... Dhe njëmijë herë jo!...

Mbeta i drunjosur me të hyrë në restorant të Sotir Ramizit në Bukuresht, kur dëgjova të flitej për gjak dhe vrasje në një tryezë rrethuar prej shumë atdhetarësh. Më të shumtët më ishin të njohur.

— Cili komb ka shpëtuar dhe është çliruar nga zgjedha pa derdhur gjak nga bijtë e tij? Asnjë! Po ne vetëm fjalë kemi dhe jemi bërë më keq se gratë e frikshme.

— Kur dëgjova që gjaku duhej për Shqipërinë u gëzova duke thënë: “Janë nga shokët tanë”, dhe u afrova në tryezë ku më bëjnë të njojtur.

I gjati ishte Vasil Trebicka dhe ai tjetri Thanas Nastoja nga Plasa. Si përshëndoshemi mësova që vinin nga Amerika me qëllim që të delnin maleve në Shqipëri si komita kombëtare. Si ndejmë dhe ca ditë në Bukuresht shkuam në Sofje të Bullgarisë ku ishte i pavdekuri Çerçiz Topulli me shokë. Me të ardhur dhe Bajoja u vendos që Vasili të vejë në Korçë me një mision të Komitetit dhe shkuam bashkërisht gjer në Nish. Ai u nis për në Korçë e ne për në Brindisi të Italis që të hidheshim në Shqipëri. Kur arritëm dhe hymë në Korçë, Vasili desh që të na bashkonte maleve, po kapiten Çerçizi i tha që të qëndronte atje ku i kishte ngarkuar barrën Komitëti dhe ai si një ushtar besnik qëndroi duke mbushur detyrën, plotësisht, gjer ditën e hyrrietit në Turqi...

Në çdo çështje dhe lëvizje kombëtare që veprohej në Korçë Vasili ishte i pandarë, duke mos vërejtur as vdekjen, por si një patriot i vërtetë ishte gati të bëhej theror mbi altarin e atdheut.

Edhe kjo dëshirë iu mbush plotësisht Vasil Trebickës! Me t’u ngritur flamuri i Shqipërisë në Korçë, Vasili vrapoi të shkruhej i pari vullnetar për të shërbyer megjithëqë ishte i vobekët. Nga ai prisnin bukën e ditës gruaja dhe dy foshnje.

Ishte thënë pra që kur plasi kryengritja e Korçës (më 1914 Th. Gj.), të bien dëshmorët e parë mbi altarin e Atdheut: Vasil Trebicka dhe Riza Bilishti, një djalë i ri 19 vjet, të cilët ishin bashkë karaullë atë natë nga Çezma e Arave (1) . Trimat, me gjithë plagët që kishin marrë luftonin burrërisht, duke thënë që “vdesim me gëzim për Shqipërinë, vdesim të gëzuar se jemi sigur që nga gjaku i bijve shqiptarë do të shkruhet historia kombëtare!”

Po kur panë grekët që trimat shqiptarë nuk luftonin — meqënëqë u ishin mbaruar xhepanetë dhe ishin plagosur rëndë — dualën nga shtëpitë ku ishin fshehur dhe luftonin dhe u vanë pranë duke i gjetur në të hequr shpirt. Egërsirat, barbarët e katilët grekë pa asnjë mëshirë zunë që t’i zvarrisnin dhe t’i copëtonin me kamat gjer sa u nxuarën sytë dhe d zbathën e zveshën!...

Me gjithë këto dëshmorët e kombit Vasil Trebicka dhe Riza Bilishti, gjer në orën e fundit bërtitnin: “Bini, ore, bini, se me gjak bëhet Shqipëria!”

Dhe kur dhanë shpirtin mbaruan me “Rroftë Shqipëria!...”

“Koha”, 1916, nr. 57