Letërsi - GRAMENO, Mihal

I ngadalshëm... i ngadalshëm... dhe kurdoherë i ngadalshëm ishte një nga punëtorët kombëtar! Pandehje që prej këtij njeriu nuk mund të pritej as ndonjë dobi dhe ai që e njihte për herë të parë mund edhe të tallej me këtë njeri. Megjithkëtë ishte një nga punëtorët e mëdhenj dhe veprat e tij, si dhe shërbimet e mëdha që i ka sjellë atdheut, janë shumë të larta, andaj gjithë kombëtarët e nderonin dhe e çmonin si një nga “punëtorët” e mëdhenj të themelimit kombëtar, i cili me virtytet e mira kishte fituar simpatinë e të gjithëve.

Ky ishte Orhan Çerçiz be Pojani!

Qëkurse është hapur çështja kombëtare do ta gjejmë të pavdekurin “punëtor” Orhan be Pojani, të marrë anë duke ndihmuar, duke punuar e duke vuajtur nëpër burgjet për qëllim të shenjtë dhe gjer sa rrojti nuk u dëshpërua, po përkundrazi më tepër punonte duke përhapur ndjenjat kombëtare dhe duke u dhënë kurajo të rinjve.

Kur zuri lëvizja kombëtare, gjeti në Orhan Beun jo vetëm një përkrahës, po një “punëtor” dhe një guximtar të madh, që s’ndruhej nga asgjësendi. Më 1887 bashkë me Vani Kosturë dhe me Thimi Markon, shokët e tij të pandarë, vendosin themelimin e së parës shkollë shqipe në Korçë dhe zunë të veprojnë pa shikuar ndjekjet dhe rreziqet nga qeveria turke si dhe nga Patrikana.

Shkolla zuri të përparonte nën direksi të të parit mësues shqiptar Pandeli Sotirit nga Sheperi, po qeveria turke me të parë përparimet pas ca vite e ndaloi. Megjithkëtë fara ishte mjellë dhe vepronte shkolla e vajzave themeluar prej të pavdekurit Gjerasim Kyrjas (Qiriazit), me gjithë ndjekjet e qeverisë turke dhe Patrikanës. Kjo ishte një gëzim i madh për kombëtarët të cilët nuk rreshtnin së punuan fshehtazi.

Shumë u larguan nga frika dhe aforizma po Orhani me Vani Kosturin, Thimi Markon, Petro Ninin, Hafëz Alinë, Nuçi e Loni Naçin e oa pak të tjerë qëndruan burrërisht kur më 1903 qeveria turke duke dëshiruar të shfarosë lëvizjen shqiptare i burgosi dhe lidhur i dërgoi në Selanik ku u dënuan për tradhëtarë të mbretërisë!...

Pas dy vjet burgu kthehet Orhani dhe në vend të dëshpërimit vjen me kurajo më të madhe, kësisoj që lëvizja mori ndryshim tjetër, duke u formuar Komitëti kryengritës, shpirti dhe themeluesi i të cilit ishte Bajo Topulli.

Pas hyrrietit me vrap themelohet klubi shqip në Korçë prej Orhan beut për shkollën shqipe... Flaka atdhesore nuk kishte rrëfim e pandehje që kushedi sa çudira mund të bëheshin, po plaku Orhan ishte i përvëluar dhe i rrahur nga bujot, prandaj i kërkonte me ngadalë punërat, por me themel. Edhe kishte arësye i ndyeri se pa shkuar shumë kohë (nga formimi i klubit) mbetën vetëm ata të dimrit dhe beharit që t’u venë kraharorë gjithë nevojave e të mbajnë në lartësi çështjen kombëtare duke çelur shkolla e të formojnë bandën “Liria”.

Veç nevojave të Korçës na ngarkuan edhe një barrë më të madhe, e cila ishte shoqëria “Përparimi”, për të përmbajtur Shkollën Normale të Elbasanit, po plaku punëtor Orhan be e pranoi edhe këtë barrë për t’i shërbyer atdheut.

Kishim gjetur belanë me të ndyerin se s’kishte ditë që të mos na mblidhte një këshillë për të biseduar dhe gjetur mënyrat qysh të mbaheshin shkollat. Sikur e kam pëpara syve bashkë me Stavre Karolin, Idhomene Kosturin e të tjerë, mbledhur në zyrë të shkollë që të bisedonin për të gjetur mënyrat e të mbajturit të shkollave. Përditë do t’u shkruante atdhetarëve të mërgimit duke u kujtuar detyrën e atdheut dhe kur shpresat i përmbusheshin ai ishte gëzimi më i madh që ndjente “punëtori”.

Mirëpo, këto përparime ishin shuplaka për vdekje për qeverinë turke, e cila kërkonte çdo mënyrë që të na ndalonte, gjersa më në fund mbylli shkollat. Kjo ishte një goditje e madhe për kombëtarët dhe më shumë për plakun Orhan, i cili ishte kryetar i lëvizjes në Korçë. Po me të plasur Lufta ballkanike zuri të dëshpërohej edhe më tha një ditë: “Mihallaq, nuk jemi pregatitur aspak, e kam frikë mos bashkë me Turqinë përçajnë edhe Shqipërinë dhe atëherë humbën për jetë ëndërrat tona të shenjta”, dhe mbi këtë kujtim psherëtiti Orhan beu, “punëtori” i madh kombëtar. Lumturisht pas ca ditë muarëm telegram nga Ismail Qemali, prej Viene, duke na dhënë shpresë dhe kjo e kurajosi (trimëroi) të ndyerin sido që armiqtë po i afroheshin Korçës. Me hyrjen e grekëve në Korçë zemra e “punëtorit” u pikëllua shumë dhe u mbyll në shtëpi ku brenga e shtriu në shtrat Orhan beun!...

Pas Konferencës së Londonit, duke mbetur Korça Shqipëri, si do i drobitur shkoi për në Vlorë që t’i falej flamurit të shenjtë të Shqipërisë, per të cilin ishte përpjekur 30 vjet parreshtur, po pastaj le të vdiste.

Edhe dëshirat iu mbushën se me të arritur e me të parë flamurin, iu fal dhe nga gëzimi i madh mbaroi jetën duke ua lënë trashëgim bijve dhe stërnipërve të tij! Qeveria si dhe gjithë shqiptarët e varrosën me nder të madh e sot po çlodhet nën hije të flamurit, për të cilin u përpoq gjithë jetën...

“Koha”, 1917, nr. 114

Më lartë
webmaster@letersi.com