Abdyl Mersini

Nuk mund të harroj kurrë një nga më të tmerrshmet kujtime prej jetës së maleve. Kërkoj kurdoherë ta largoj prej mendjes po padashur më shfaqet përpara syve ajo dramë dhe leshrat më ngrihen përpjetë e zemra më rren si purteka. Ah, ç’kujtim i tmerrshëm.

Ishte muaji i qershorit, kur pregatiteshim të bënim një goditje mbi qytetin e Gjirokastrës. Po rrinim mbledhur në Beriavoll, pyll i madh ku presin dru gjirokastritët e delvinjotët, dhe prisnin të kthyerit e Çerçizit, bashkë me Abdyl Mersinë dhe të ndyerin Asim Adërë, të cilët kishin vajtur për të pregatitur planin e goditjes. Si u kthyen, këta na thanë planin dhe rrëzohemi në Mal të Gjerë, përmbi Gjirokastër prej ku do të ndaheshim duke marrë secili drejtimin për të hyrë në qytet. Këto po bisedonim dhe pregatitnim, kur atë natë që do të bënim goditjen vjen një pleqësi prej Gjirokastre e na lutet të vonojmë këtë goditje gjer të pleqësohet në qytet që të mos ngjasë ndonjë gjëmë nga mosmarrëveshja. Më tjetër anë na thanë që andartët grekë kishin djegur konakun e atdhetarit të dashur Befik Budos, në Lluvinë dhe pregatiteshin për të tjera goditje mbi Shqipëri!

Ky lajm na pikëlloi zemrat të gjithëve edhe në një zë vendosëm të ndjekurit e tyre e të shpaguarit e Refik Budos. Që atë natë shkuam, duke marrë malet në Lluvinë. Atje u lajmëruam nga fshatarët që andartët vërtiteshin në anët e Kosovicës dhe qendrën e veprimit e kishin në Kastanen, një fshat i madh 8 orë larg Janinës.

Më 6 të qershorit, si u ngrys, muarmë të përpjetën dhe duke shkuar në disa krahina të rrezikshme e të pashkelura arritëm ndaj të gdhirit në Kastane. Si u çlodhëm pak, vendosëm që 12 shpirt të hynin në fshat dhe 22 të tjerët ta rethonin që të mos dilte ndonjë përjashta. Me të hyrë zumë priftin, myhtarë dhe nja dy të tjerë, duke u thënë që të mblidhnin gjithë fshatin e të na tregonin ku ishin andarët. Të shtrënguar na treguan që andartët kishin shkuar së andejmi dhe i kishin forcuar të betoheshin në kishe përmbi ungjill që do të punonin pas urdhëratës se tyre duke vrarë shqiptarët që kishin çifliqe e t’u digjnin konakët. Atëhere vendosëm të digjnim 4—5 shtëpi të priftit, P. Xhutit, të të birit, mësonjësit që ish gjirokastrit dhe një tjetër. U urdhëruan të nxirrnin gjënë e gjallë dhe zumë t’u vemë zjarr. Po Xhuti ishte tregtar i madh dhe i kishte magazitë e shtëpitë fort të mëdha, andaj i vumë zjarre nga shumë anë. Ah, sa i tmerrshëm është zjarri. Edhe ca më tepër kur ta vështrosh e ta lesh të djegë!

Flakët ishin përhapur mbi të gjitha anët, duke shtënë tmerr në të zotërit dhe ata që shihnin, kur një grua fort e re dhe e tmerruar, me duart kryqëzuar, erdhi tek unë dhe, duke qarë, më tha: “Aman Kapiten djalin tim se po digjet!” M’u drodhën mishrat në këtë dëgjim po ç’mund të bëja? “Nuk u porositëm të nxirrnit gjënë e gjallë” — i thashë?

E mjera grua! Fatzeza nënë. Këpuste leshrat e bërtiste si e prishur menç: djalën dhe djalën!...

Atëhere shpirtmiri dhe trimi Abdyl Mersini, i cili kishte dhe ai një djalë të vogël lënë në shtëpi të tij, lëshohet me rrezikun e jetës në mes të flakëve dhe hyn në dhomë, rrëmben djalin dhe ia sjell të dëshpëruarës nënë. Burrëria e Abdylit më mbushi plot gaz dhe e putha në ballë! E gjora nënë rrëmbeu djalin dhe as kujtonte që i digjej shtëpia.

Abdyl Mersini është prej Kardhiqit dhe ishte nga më të vjetrit komita. Mbushur me ndjenja kombiare të vërteta, me të dëgjuar që doli maleve Bajo Topulli dhe Çerçizi, nuk u drua aspak, la shtëpinë, gruan dhe djalin e tij dhe u bashkua me këta për Uri.

Pas vrasjes së dhespotit të Korçës u kthye në Gjirokastër... Një ngjarje e ligë... i përndau dhe kështu Abdyli, i ndjekur nga ushtria, u hodh në Misir ku e pritën atdhetarët (Tashkoja me Vruhon).

Në pranverë 1907, si dimëroi në Misir, u kthye në Shqipëri dhe ujdisi një çetë të veçantë duke bërë propagandë në Labëri. Në janar 1908 kur vemi edhe ne në Labëri hasemi dhe bashkohet me ne, po pas vrasjes së Bimbashit ndahemi për siguri dhe kështu nuk mori anë në luftë të Mashkullores.

Kjo i kishte mbetur një pikë në zemër që s’kishte marrë anë dhe gjithnjë psherëtinte kur e kujtonte si u hasëm pas dy muajsh. Që atëhere mbeti i pandarë, gjersa u dha liria, duke marrë anë në gjithë goditjet ku tregoi trimëri të pashembullt.

Me karkterin e tij të urtë kishte fituar dashurinë dhe nderin jo vetëm të shokëve, po të gjithë atyre që e kanë njohur. Pas lirisë donte t’i shërbente gjithë Atdheut e për këtë hyri në teqe të Baba Manes në Gjirokastër për të veshur rroben e dervishit, po Bajo Topulli nuk e la se kishte fëmijë, andaj vajti në shtëpi të tij ku u mëson djemve abecenë dhe detyrën që duhet të kenë për atdhe e liri.

Sikur e shoh edhe tani të dashurin Abdyl në ato male të bukura të Kardhiqit ku kemi aq kujtime të paharruara dhe e lumtëroj kur baret e këndon ato këngë burrërishte të Labërisë.

“Liria”, Selanik, 1910, nr. 106

Më lartë
webmaster@letersi.com