• Dy fjalë lexuesve
• Parathënie
• Kengëtore shqipe “PLAGT”
• Drama
• Novela
• Portrete
• E ngjarë në Korçë
• Abaz Nivica
• Myftar Axhem Gjirokastra
• Zeman Mashkullori
• Abdyl Mersini
• Veteranët kombëtarë
• Vasil Trebicka
• “Të pavdekshmit”
• “Të patundurit”
• “Pleqtë”
• “Punëtorët”
• “Antikat kombëtare”
• “Arbëreshat”
• Foleja kombëtare
• Vdekja e plakut të Shqipërisë Ismail Qemalit
• Artikuj, Pamflete, Fejtone

VEPRA

MIHAL GRAMENO

ABAZ NIVICA

Të drobitur nga një udhëtim i gjatë, në muaj të korrikut, kur pëlcasën edhe gurët, arrijtëm në mal të Rodomit, në kaza të Kolonjës. Si hodhi një vështrim rreth vendit, Çerçiz Topulli, kapedani ynë, zgjodhi një pyll dhe na tha që të limerjasnim atje atë ditë. Pastaj rregulloi karaullin për të ruajtur dhe ne ramë për të fjetur. Ishte një gëzim i madh për ne, kur, pas 8-9 orësh udhë të ngarkuar me trajsta, me armë, me fishekë dhe me guna, dëgjuam që të arrimë në limer për t’u prejtur që të mundim të udhëtonim prapë me të perënduar dielli.

Nuk kishte shkuar as gjysmë ore që kishim rënë, kur erdhi karaulli, Zeman Mashkullori, e na zgjoi, duke i thënë Çerçizit: “Një fyell dëgjohet përtej majës së malit dhe më duket që afrohet përkëtej”. Vumë veshin që të gjithë e ç’të dëgjojë? Një melodi nga ato që të ngrenë gjer në qiell! Më tjetër anë qetësia e madhe që mbretëronte dhe buçima e maleve bashkonin zërat e bënin një harmoni kryevepre! Dita s’kishte zënë të hapej, prandaj me tejqyren s’mundnim të shihnim cilët ishin a sa njerëz ishin dhe si gjithnjë, mendja na shkonte në ushtri, Çerçizi tha që fyellit, pas melodisë, i bie ndonjë lab, po kjo ishte për t’u çuditur se ç’mund të kërkonte labi gjer këtu, prandaj na rregulloi të zinim vënde të shëndosha për çdo rrezik e na porositi që pa urdhër të tij të mos bënim asnjë lëvizje. Duke thëthirë melodinë e fyellit habiteshim me bukurinë e natyrës, ikur zuri të hapej dita. Dielli zuri të lëshonte rrezet e tij, dhe atëhere dukej një panoramë mbi ato fshatra nëpër rrezet e maleve “Ja Shqeria, ja Zavalani, ja Frashëri, ja Orgocka, ja Kolonja” — na tha Çerçizi, duke na treguar gjithë ato vende të bukura që i kishte shëtitur më parë. Mua sytë më mbetën mbërthyer mbi Frashërin, mbi atë vend të bekuar edhe nga zoti, m’u dha të bëja një vjershë për të pavdekurin vjershëtor Naim be Frashërin. “Të gjitha do t’i shëtitim djem, me emrin e zotit — tha Çerçizi, — se kjo është detyra jonë që të mundim të përhapim qëllimin e shenjtëruar nëpër vëllezërit tanë, po tani të kujdesemi për ditën e sotme” dhe vuri tejqyren në drejtim ku dëgjohej fyelli. Si pa mirë, i gëzuar na tha: “Bari është dhe mirë e njoha nga fyelli që është lab se i shoh brucën mbi krahë. Vrapo ti Zeman, — i tha, — dhe bjerë këtu.”

Më i miri dhe më i papërtuari, trimi Zeman mori armët dhe fluturoi, duke marrë të përpjetën ku ishte bariu me berrat.

Bariu, me berrat përpara duke kullotur, i binte fyellit dhe duke ecur madhërisht dëftente lumtësinë e tij ndër ato male, kur me të dëgjuar Zemanë që i bërtiti, pushoi fyellin dhe iu përgjegj me të bukurën labërishte: “E, cili je ti, ore!” “Mik ore, mik”, — i tha Zemani. “Atëhere ja tek rrëzohem”, u përgjegj dhe si sorkadhe mori tatëpjetën dhe si u puthën të dy bashkë erdhën në limer. Me të arrirë u puthëm të gjithë dhe duke qeshur na tha: “Ju kërkoja në qiell e ja tek ju gjeta mbi dhe!”

Çerçizi, i cili kishte mjeshtëri të veçantë për të kuptuar e afruar mikun, si e pyet ë mëson nga ishte e qysh quhej, i tha:

— E po ç’të bësh o Abaz të lësh berrat e të vish me ne? Mos kërkon të nderosh Nivicën e të të këndohet ndonjë këngë si Shemos?

— M’u mërzit, — tha Abazi, i cili ishte 27 vjet,

— se që kur jam lindur me berrat kam rrojtur nëpër male dhe sot nuk kam përveç 10, se tufa është e Tase Çobanit, andaj t’i therim temet (1) e të vi me ju se unë që vjet kur doli Hoxha, Bajo Topolli, u kërkoja t’ju gjëja që të vija bashkë me ju.

— Po a e di përse kemi dalë ne? — i tha Çerçizi.

— Si jo, — u përgjegj Abazi. — Për shqipen e mjerë, andaj dua të vi të vdes me ju, po më tej do të më lini të bëj ndonjë plaçkë të mirë!

— Po mirë, ore Abaz, — i thash unë — qysh ta jep zemra që t’i marrësh tjetrit kafshën ose gjënë e tij kur ty s’të pëlqen kjo? — Edhe zura t’i kuvendoja për qëllimin e shenjtëruar e për virtytet.

— E po s’kam, — tha Abazi, — e kam një karvan mbi krye.

— Për këtë do të kujdeseni unë, — tha Çerçizi,

— po vetëm i zoti të jesh e të mos na turpërosh.

Që atë ditë Abazi, si na poqi edhe dy shqera, mori armët dhe u bë shok i pandarë.

Pas ca ditë zura t’i mësoja abecenë dhe, duke dëgjuar bisedimet tona për mbi çështjet kombiare, pas ca kohe Abazi u bë një mëmëdhetar i flakët sa kurrë nuk mendonte as fëmijë, as gjësend përveç të vdiste për qëllimin e shenjtëruar që gjurmonim!

Trim me fletë, kurrë nuk i druhej vdekjes. Një herë Çerçizi u mërgua nga ne duke vajtur të haset me ca ushtarë pranë Kosturit dhe vonoi tri ditë, kur dëgjuam që ushtarët bënin luftë me komita bullgarë, atëhere, Abazi më nuk mbahej, deshte të shkonte të luftonte se mos ishte edhe Çerçizi në atë luftë e me pahir e mbajtëm gjer erdhi Çerçizi.

Pas 6-7 muaj, u sëmur rëndë e kështu u shtërnguan! ta dërgonim në Çamëri ne z. Musa nga Filati, një nga më të flaktët mëmëdhetarë, i cili e priti fort mirë gjersa u shërua. Mjerisht nuk na gjeti më ne se shëtitnim e vetëm 10 ditë përpara lirisë u hasëm me Abazë në malet e Boboshticës (2) ku ishte bërë prapë bari. Na gostiti e na u lut ta prisnim 3 ditë sa të vinte i zoti, po, duke mos mundur ta prisnim nga shkaku se nxitoheshim të haseshim me Njazi beun (3) në Pogradec, i thamë të qëndronte atje gjer të ktheheshim ne.

Kur u dha liria (4) Abazi vajti në Korçë, dhe në festë të lirisë mbante flamurin e shkruar shqip për të cilin ishte përpjekur!

Edhe sot gjithë ai Abaz është e me berrat përpara kullot nëpër malet e bukura të Shqipërisë duke kënduar me fyellin këngën e maleve që këndonin: “Për Mëmëdhenë! Për Mëmëdhenë! Vraponi burra se s’ka me prit”.

“Lidhja Orthodhokse”, Korçë 1909, 31 gusht