• Parathënie
• “Fjalët e urta”

“FJALëT E URTA”

SAMI FRASHëRI

PARATHëNIE

Shpresoj se nuk do të jetë harruar një gazetë e vogël e quajtur “Mëngjezi” (“Sabah”), e cila ka qenë mjet i shërbimit tim ndaj atdheut dhe kombit për nja dhjetë muaj, botuar 3 — 4 vjet më parë, në sajë të simpatisë së përgjithshme që gëzoi ajo.

Një nga shkaqet që e bëri këtë gazetë të gëzonle simpatinë e përgjithshme, aq sa nuk e meritonte, ndoshta edhe më kryesori, qe pjesa “Andej-këndej”. Me të vërtetë, përmbajtja e përfshirë nën këtë titull ishte edhe argëtim i lexuesit dhe i shërbente moralit tonë kombëtar dhe shumë herë përmbledhte me pak fjalë, mendime dhe ide, të cilat mund të shpjegoheshin vetëm me fraza të gjata dhe të mërzitshme.

Nën titullin “Andej-këndej” botoheshin edhe disa njohuri dhe lajme, që ishin të përshtatshme për këtë titull, por ajo që e bënte këtë pjesë (të gazetës) të pëlqehej nga të gjithë, ishin të thënat filozofike dhe tregimet argëtuese.

Këto u pëlqyen kaq shumë nga publiku sa fillova të thirrja shokët “Andej-këndej” dhe kur më vonë mora përsipër detyrën e redaktimit të gazetës “Zëdhënësi i Lindjes (Terxhumani shark)”, u bënë kërkesa këmbëngulëse nga çdo anë që, edhe fletët e kësaj gazete mos të mbeteshin pa pjesën “Andej-këndej (Shunden-bunden)”.

Duke parë se dëshira ime përkon me atë të publikut, dhe se bashkë me timen po e realizoj edhe dëshirën e publikut, jam i kënaqur se me këtë mënyrë po mundem t’i shërbej edhe moralit të përgjithshëm. Por mbasi të thënat e tilla është vërtetuar se i shërbejnë moralit më shumë se këshillimet haptazi, nuk u lejua nga lexuesit që të humbasin nëpër faqet e një gazete, jeta e së cilës është nga mëngjezi deri në mbrëmje; më është kujtuar nga ana e tyre vazhdimisht mbledhja dhe botimi në mënyrë të veçantë. Por me gjithë që e tillë ka qenë edhe dëshira ime, deri tani s’kam pasur kohë për këtë punë.

Meqenëse këtë radhë Z. Mihran (ka qenë botues), i cili qe shok imi në të dyja gazetat e përmendura, në radhën e broshurave që është duke botuar nën titullin “Biblioteka e xhepit” ndër disa vepra të mia të reja ka parë të pëlqyeshme edhe botimin e këtyre, të thënat filozofike vendosa t’i përmbledh nën titullin “Proverba (Emsal)” dhe tregimet zbavitëse si “Anekdota (Letaif)”.

Mbasi e di që do të ketë nga ata që dëshirojnë të dinë se ku i kam gjetur këta proverba dhe si i kam sendërtuar, po them nja dy fjalë mbi këtë pikë për të mënjanuar dyshimin.

Sikundër nuk e kam bërë zakon asnjëherë të përvetësoj mendimin dhe punën e tjetrit, edhe për këtë s’mund të lëvdohem se të gjitha kanë lindur nga mendja ime. Këto mund t’i ndaj në tri pjesë: një pjesë e tyre janë të thënat e filozofëve dhe letrarëve të Perëndimit dhe Lindjes, në disa nga këto është përmendur emri i të zotit dhe në disa prej tyre, jo. Disa nga proverbat janë sendërtuar në përgjasim të të thënave të filozofëve dhe letrarëve të perëndimit, duke iu përshtatur moralit tonë kombëtar. Edhe pjesa tjetër janë thjeshtësisht prodhim i mendimit tim të shkurtër, të cilët kapin pothuaj gjysmën e të gjitha këtyre proverbave. Sidomos të tilla janë shumica e atyre që u përgjigjen nevojave të kohës dhe të kohës sonë.

Në radhitjen e këtyre proverbave nuk është respektuar radha që kanë në gazetat e përmendura, por janë mbledhur sipas ëndjes duke i vënë secilit një numër dhe sasia është afruar në tre mijë.

Ashtu siç shpresojmë, në rast se kjo vepër do të pëlqehet nga publiku, premtoj se edhe paskëtaj do të pregatis të tilla thënie filozofike, duke i botuar herëpasëhere.

Stamboll, 7 shaban 1296 (1878 e. r.).
Sh. Sami (Frashëri)