• Parathënie
• Këngët
• Fjalorth
• Këngëtarët
• Mbledhësit

KËNGË DASHURIE I

RRUSTEM BERISHA

FJALORTH

Shënim: Shkurtesa (t.) përveç turcizmave shënon edhe fjalët me prejardhje nga gjuhët orientale. Shkurtesat e tjera janë: (sll.) sllavizëm. (gr.) greqizëm, em. emër mashkullor, ef. emër femror, mb. mbiemër, ndf. ndajfolje, f. folje, pasth. pasthirrmë.

A

açik mbi. (t.) i qartë, i ndritshëm; i dalluar, i veçuar.
agje atje.
ahret, i (ahiret, i) em. (t.) bota tjetër, jeta pas vdekjes.
alldybes (shami alldybes) lloj shamie e kuqe.
alltan, i em. (t.) ari, flori.
anterejë, a (anteri, a) ef. petk burrash e grash.
asël (asëll, aslli) mb. (t.) i, e vërtetë.
ashik, i em. (t.) dashnor, i dashuruar.

B

baçicë, a ef. grua që kujdese për bylmet.
bakam, i em. lloj kremi për të lyer fytyrën.
bakfan, i (bokfan, i) em. lloj lëgure.
bedel, i em. (t.) zëvendës, njeri i paguar me të holla që zëvendësonte të obliguarin ushtarak në kohën e Turqisë.
beter mb. (t.) i keq, i shëmtuar, i pavyeshëm.
bërzej f. largoj, heq.
bilon, i em. gjyksore e argjendtë, stoli e nuseve.
biringjejkë em. (t.) lloj pëlhure e hollë që bëhet në vek me fije mëndafshi a pabuku.
birtaman ndf. mu taman.
bogosi, ja ef. pëlhurë e pambuktë, zakonisht me ngjyrë të kuqe, që bëhej në vek.
bori, a ef. dru çami.
breshin, i em. ibërshim. lloj peri i mëndafshtë.
buljerë, a (bulerë, a, bulirë, a) ef. enë e drunjtë në formë të fuçisë që shërben për të bajtur ujë; bucelë.
bullë, a ef. grua e besimit mysliman; grua që shkon në qerre për të marrë nusen.
buri, a ef. enë e drunjitë për të bajtur ujë.

C

caruge, a ef. opinga të bukura.
cubel, e mb. bishtcung, cubak.
cigare, ja ef. zile.
cicmic, i em. lojë popullore që zakonisht luhet me kokra groshe e misri në katrorët e bërë në sipërfaqe të rrafshët.

Ç

çaçi, a ef. çarshia.
çare, ja ef. (t.) shpëtim, rrugëdalje; detyrim.
çehre, ja ef. pamje e fytyrës, fizionomi.
çerei qirinj.
çevre, a ef. (t.) shami e qendisur.
çiçek, u em. (t.) valltare.
çip cep
çohë, a em. lloj stofi i leshtë.

D

dabis f. (sll.) fitoj.
diktis f. (në këngë ka kuptim) habis, hutoj, trubulloj mendjen.
dar ndf. ndër, nën.
deli mb. (t.) i, e trentë, i vrullshëm, i rrëmbyeshëm; trim.
delikaftan, i (cohë delikaftan) em. cohë me ngjyrë të theksuar.
dengë, a ef. degë.
der met ndër mend.
devesil, i em. lloj bime gjethe mbajtëse (rritet më madhësi deri në gju).
dërman, i em. (t.) shpëtim, ilaç.
diçon, i em. dyqan, shitore.
dikat, i em. (t.) kujdes, besim; vetëbesim.
dilber, i em. dashnor, bukurosh.
dimiski, a ef. dhimisqi; lloj shpate.
dinjo, ja (dynja, ja) ef. botë.
divanhane, ja ef. (t.) koridor.
divit, i em. (t.) penë shkrimi.
doçet doçkat.
driptonj f. depërtoj.
drit ndf. drejt, atypari.
dushman, i (dyshman) em. (t.) armik.

E

efë, a ef. (t.) titull që i jipet kunatit në shenjë respekti.
ekmexhi, a (ekmeçi) em. (t.) bukëpjekës. elgatë, a ef. sëmundje e rëndë dhe e gjatë.
elle edhe.
engledisem (eglendisem) f. (t.) argëtohem.
eqka, t ef. lloj papuçesh.
evlad, i (t.) fëmijë; brezni, pasardhës.
exhel, i em. (t.) vdekja, çasti i vdekjes.
ezan, i em. (t.) thirrja (lutja) fetare të myslimanët.

F

ferexhe, ja ef. lloj mantili me ngjyrë të zezë që e bajnë femrat e besimit mysliman. (Me ferexhe është bajtur edhe peçja).
fermen, i em. (t.) lloj jeleku prej kadifeje me gajtana të qepur që nuk mbërthehet fare.
fesligen, i em. (gr.) borzilok.
fetkoj f. kaloj shpejt, vetëtimthi.
fërlig, u em. helli; mish i pjekur në hell.
fiqir, i em. mendje.
fjokët flokët.
fkas f. bërtas, thërras.
flugi f. flak, hedh.
fojtem f. futem, hyj.
foletë, a ef. këtu, hije ose pahitëse; bimë lat. celtis australis; foljetë, carac, karatane.
forcou f. (forcoj) fejoj, vloj.
fugi f. hedh, flak.
futë, a ef. shami e zezë që e vejnë femrat për të mbajtur zi apo vesha e zezë që e ban femra në shenjë zie.

G

gaflet, i em. brengë, mundim, siklet.
gorrobinë, a e madhe, joproporcionale.
gugufçe, ja (guguçe, ja) ef. kumri.
guzhë, a (guxhas) ef. lloj loje me shkopinj dhe me një topth të rrumbullakët druri sipas të cilit quhet loja.

GJ

gjeli, ja (gjelinë, a) ef. (t.) nuse.
gjegja dëgjova.
gjibi sikur, kinse.
gjidilere, ja ef. grua tërheqëse; grua plot afsh; djallëzore.
gjeodon, i ef. xhamadan.
gjonalake, ja femër që ka krihtë dhe vithet e gjëra.
gjuturi ndf. kuturi, blej a shes pa peshuar e pa zgjedhur, avrom, toptan; fig. flet-flet n´erë.
gjybe, ja ef. lloj manteli i gjatë.
gjyzel mb. (t.) i, e bukur.

H

hairet shih ahiret.
havardar (hovarda) mb. (t.) mendjelehtë, bandill.
haxhuze, ja ef. (t.) grua plakë (keqbërëse); shtrigë.
hazret, i (hasret, i) mb. fëmijë e dëjes. bim. shirit.
heqim, i em. (t.) mjek.
herk, a ef. pjesë e sipërme e veshjes.
hizmet, i (hyzmet, i) em. (t.) shërbim.
hyrji, a (hyri, a) ef. (t.) bukuroshe e parajsës.

I

igjram, i em. peng në zemër, i mbeti
igjarm, i mbeti pikë në zemër.
ila (ilahe, nga ilahi) pasth. (t.) o zot.
insan, i em. (t.) njeri.
ishoj f. zbukuroj, hijeshoj.
izë, a ef. (t.) leje, pëlqim.

J

jalla moj jalla pasth. (t.) o zot; (ndihmo zot).
jarebil (jarabi) pasth. (t.) dhëntë zoti!
jarën njërën.
jatak, u em. shtrojë; njeri që i strehohen kaçakët.
jazit (jezit) mb. (t.) i poshtër; i pafe.
jek f. heq; jek një valle, heq një valle.
jenxh, a ef. (t.) titull në shenjë respekti për kunatën.
jerdam, i em. krenari.
jeshilonet f. gjelbërohet.
jezer, i em. errësirë, mjegull.
jurish, i em. sulm.

K

kablushë, a ef. balluke.
kacubel mb. cubel, i, e shkurtër.
kaçarube, ja ef. balluke.
kadën, a ef. (t.) zonjë, grua e njohur.
kafton, i (kaftani) em. lloj fustani i gjatë, pa astar.
kaleshkë mb. sy e vetull zezë, zeshkane.
kallqin, të (kallçi) em. pjesë lëkure ose stofi që vishet mbi tirq prej zogut të këmbës deri në gju.
kallushë, a ef. dele që ka lesh të zi rreth veshëve.
kanac, i em. mbështjellëse që e bajnë gratë mbi dimi.
kanojtun kënaqur.
kapejtesh (kapitesh), lodhesh; këputesh nga lodhja.
kapixhik, u em. (t.) derë e vogël e oborrit.
kastan ndf. me qëllim.
kasule, ja ef. kësulë.
katkatar, i em. këngëtar.
keq, i em. kec, edh.
kimet, i em. (t.) vlerë, rëndësi.
krishteny, a ef. grua e besimit katolik.
komshej, a em. fqinjë.
koporan, i em. veshje e sipërme e meshkujve.
krojshe, a ef. shportë.
kule, t ef. lloj dirnish.
kutni, a ef. (t.) lloj pëlhure me ngjyrë të verdhë apo ngjyrë ari nga e cila janë qepur anteritë.

L

laricë mb. e larme.
laxenumun mb. i, e nxitur; i, e ngacmuar.
laxhyhere, ja ef. leskër metali e vogël, e hollë e rrotullore në ngjyrë të artë a të argjendtë me një vrimë në mes që shërben si mjet zbukurimi për gjërat e qendisura; temin,
lazëm (lazum) mb. i, e nevojshëm.
levore, ja ef. revole, allti.
lije (molla lije) lloj molle.
lkuqe, ja ef. dele me lara në kokë.
loce emër përkëdhelës; loçkë.

LL

llaftë dhashtë.
llagërdoj f. bisedoj.
llambro zhizhë (xhixhë), paricë (parincë), sprinkë.

M

mafes, i em. shami koke.
malore, ja ef. malësore.
malit mallit (bagëtinë në kullosë).
maly f. mbuloje.
marangjyli, i em. lloj luleje.
mateqe ndf. mëtutje.
melij, i em. metil, meti, sëmundje bagëtish.
memleqet, i em. (t.) vendlindje; atdhe.
merë (menerë) ndf. për çudë.
mestiti f. përgatis piten
mexhe (molla mexhe) lloj molle.
mexhlis, i em. këshill i pleqve, kuvend, pleqëri e burrave.
mincë, a ef. lloj loje.
minglloj f. ndjell, bagëtinë.
misk, u em. aromë, aromë e sapunit.
mixhedi, a ef. (t.) monedhë turke e argjendtë.
mllak, u em. lloj druri.
morr mb. ngjyrë kafe, ose ngjyrë e kuqe e mbyllët.
mshort ndf. ndoshta.
munxhi, a (mxhi, a) ef. magji.
mutoj f. mbyll, shurdhoj.
myshket, i em. në këngë, molla me myshket, molla me aromë, por edhe mollë e ëmbël; lloj rrushi.

N

napolan, i (napolon, i) em. lloj monedhe.
nar ndf. ndër, nën.
nasihat, i em. (t.) këshillë; mëndim, shembull i mirë.
nebë f. mallkim, nëmë.
ngiten zbresin.
nova (vnova) f. vura.

NJ

njy ndry.

P

paj f. mbaj.
pehri, a bukuroshe; figurë e mitologjisë.
penjurinë, a këtu, pajë e vjetruar, e leckosur.
perajkë, a ef. lasë, Idërrasë me dorëz që përdorej për t´i rrahur rrobat gjatë larjes, kopan.
petrojt, i em. petrit.
përçik, i em. masë gjatësie; gjatësia në mes të gishtit të madh dhe atij tregues.
përpjecinë, a ef. përpjetëze.
përpi ndf. përmbi.
pikas f. diktoj.
pinjollë, a ef. pema (druri) e njomë e mollës, pip.
plitë, a em. plithar, çerpiq.
postaki, a (postaqi, a) ef. lekurë berri që përdoret si shtrojë.
poterë, a ef. (sll.) zhurmë; tollovi.
potur, i em. turkoshak; njeri që e ka pranuar më vonë fenë islame.
prellaz, i (prallaz, i) em. (sll.) deriçkë, derë e vogël që i lidh oborret e fqinjve, kapixhik.
prezore, ja ef. (sll.) dritare.
pshellak, u em. veshje e femrave.
pusto mb. ndf. (sll.) i, e shkretë, shkret.
pusht, i em. njeri i pamoralshëm.

Q

qafërudë qafëgjatë.
qakë, a ef. plakë.
qas f. plas.
qatall mb. i, e thepisur; mënyrë e pa rendomtë e ecjes.
qeçësoje kësisoj.
qenar, i em. lloj peri i pambuktë më i bardhë se peri i zakonishëm.
qese, ja ef. shumë parash që tani janë baraz me një dinarë.
qeshkë, a ef. pjeshkë.
qibar mb. pedant.
qilibar, i em. në këngë, bar i mrekullueshëm me të cilin njerëzit mbrohen nga magjitë.

R

rakam, i (rekam, i) em. këtu, tërësia e stolive të natyrshme të femrës. sat.
rakitë, a ef. lloj shelgu.
rejft, i em. raft.
rogushë, a (ragush, a) ef. dele me brirë.
rok, u (orok, u; jorok, u) (sll.) kohë e caktuar, afat.

RR

rrah, u em. vend iku janë prerë lirrehce, ja ef. lasë, kopan.
rrezinë, a ef. vend që e rrah dielli, shulla.
rropullar, e (molla rropullare) lloj molle.

S

sade mb. (t.) i, e papërzier; i, e pastër.
sahi ndf. vërtet, sigurisht.
selom, i (selam, i) em. (t.) përshëndetje, të fala.
selvejë, a ef. selvi.
sifat, i em. (t.) cilësi, kualitet moral.
sojn syrin.
sojtun citur.
stelë, a ef. kasollja e vogël e qenit, strelë.
stjap cjap.
stok, i em. breg lumi; breg; grambull sane.
strnkë, a ef. mnelë, pelenë.
sumull, a (sumbull, a) ef. kopsë e rrumbullakët, komçë.
sungare, ja sugare.
surdar, e mb. mendjemadhe.
sutë, a ef. një zog i ngjashëm me bilbilin

SH

shamatë, a ef. zhurmë.
sharov, i em. qen i larëm.
sharushkë larushkë.
shejni shiu.
shive (zhive) ndf. lloj frizure e femrave.
shtëpoj, a ef. shtëpi.
shydet, i (shidet, i) em. hata, i hatashsëm.

T

talim, i em. ushtrime ushtarake.
tandë, a (tëndë, a) ef. pjergull rrushi; hije prej rrembave.
taravi, a (teravi, a) ef. lutje fetare e myslimanëve që bëhet në ramazan pas akshamit. i.
tasfes, i em. kapelë e rrafshët e nuseve me shirita e stolisje të tjera.
taze mb. i, e freskët, në këngë ka kuptimin: mesatare; as e vogël as e madhe.
telef, i em. dobësim fizik i njeriut.
tengel, i (tegel, i) em. vijë e qepur; lloj qepjeje.
terlë, a ef. grumbull i tëbanave të barinjve në bjeshkë, tëbanishtë.
teste, ja njësi numerike; shumë prej
tieja f. dëgjoja.
titana të gjitha.
trapullake mb. e shëndoshë, e trashë, e rrumbullakët.
trnoj f. ndërroj.
tunaqeta tungjatjeta.

U

urdha-urdha këtu ka kuptimin vija-vija.

V

vdorë, a ef. borë.
ven f. shkon.
vetullgalë mb. vetullzezë, zeshkane,
voijsh f. vish.
vrri, a (vërri, a) ef. kullotë dimri, verrishte.
vrratar, i em. bari që i dërgon delet në kullosa të dimrit.

X

xollufe, t ef. (xullufe, t; zylyf, të) ef. flokët e prera shkurt që u varen grave nga tëmblat (tamthat).

XH

xhadi, a ef. grua e pamoralslime.
xhenet, i (xhehnet, i) em. parajsë.

Y

ysnyr, i em. ushqim i bagëtisë; por dhe të ardhurat (rendimentet) që i sjellë punimi i tokës nga gruri, kashta, misri etj.

Z

zabit, i em. (t.) oficer.
zapregë, a ef. (sll.) përparëse e grave (zaprega përpara e pshtjellaku prapa — në Gusi).
zardeli, a ef. kajsi.
zatet f. ndesh, takoj, (në këngë ka kuptimin është shëndoshur shumë, sh. asht zatetë prej shnete).
zavjaç, i em. mbësht.iellëse e leshtë, që e bajnë gratë mbi dimi.
zein, i (zenxhin, i) em. pasanik.
zandan, i (zëndan, i) em. burg.
zit, i (zid, i) em. mur.

ZH

zhak (zhag) ndf. zvar.
zhar, i em. prush.
zhujë, a em. dele e verdhë.